Có một bạn học viên từng nhắn cho Hằng, kể rằng mỗi lần tra từ điển thấy dãy ký hiệu như /ˈæp.əl/ là bạn ấy đóng máy luôn. Nhìn không hiểu, đọc không ra, thế là bỏ qua, cứ đoán mò theo cảm tính. Kết quả là những từ quen thuộc nhất, bạn ấy đọc sai suốt nhiều năm mà không hay biết.
Hằng nghĩ rất nhiều người Việt học tiếng Anh giống vậy. Chúng ta học từ vựng qua nghĩa tiếng Việt, qua cách viết, nhưng lại bỏ qua phần quan trọng nhất là cách đọc phiên âm tiếng anh. Vì tiếng Việt là chữ tượng thanh, nhìn chữ là đọc được, nên khi gặp tiếng Anh, một ngôn ngữ mà cách viết và cách đọc lệch nhau rất xa, nhiều bạn bối rối và bỏ cuộc ngay từ bước đầu.
Bài này Hằng sẽ chỉ bạn đọc phiên âm không khó như bạn nghĩ. Chỉ cần hiểu đúng bản chất, học đúng thứ tự, bạn sẽ tự tra từ điển, tự phát âm đúng bất kỳ từ mới nào, mà không phải phụ thuộc vào ai sửa cho mình nữa.
Phần lớn người Việt học tiếng Anh theo cách nhìn mặt chữ rồi đoán âm, giống như đọc tiếng Việt. Nhưng tiếng Anh không hoạt động như vậy. Chữ "a" trong "cat", "car", "cake" đọc ba âm hoàn toàn khác nhau. Nếu chỉ dựa vào chữ viết, bạn sẽ đoán sai liên tục.
Phiên âm quốc tế IPA sinh ra để giải quyết đúng vấn đề đó. Mỗi ký hiệu trong phiên âm đại diện cho đúng một âm, không đổi. Ký hiệu /æ/ luôn là âm đó, dù nó nằm trong từ nào. Vấn đề là chúng ta chưa từng được hướng dẫn nghiêm túc để đọc hệ ký hiệu này, nên nhìn vào thấy lạ, thấy rối, rồi bỏ qua.
Hằng ví phiên âm như bản đồ. Bạn không cần nhớ đường đi của từng con phố nếu có bản đồ trong tay. Cách đọc phiên âm tiếng anh chính là học cách đọc bản đồ đó, một lần cho tất cả, thay vì học thuộc lòng cách phát âm của từng từ riêng lẻ suốt đời.
Nhiều bạn học viên đến với Hằng mang theo mong muốn học phát âm cho đúng từng từ khó. Nhưng nếu học kiểu đó, bạn sẽ học mãi không hết, vì tiếng Anh có hàng trăm nghìn từ. Cách Speakout đi là khác, đi vào gốc.
Tiếng Anh chỉ có 44 âm cơ bản. Bất kỳ từ nào, dù dài hay ngắn, cũng chỉ là sự lắp ghép của 44 âm đó. Giống như xây nhà, móng chắc thì nhà nào cũng đứng vững. Nếu bạn nắm chắc 44 âm này trước, thì đọc phiên âm của bất kỳ từ mới nào cũng chỉ là việc ráp âm lại với nhau, không còn phải đoán mò.
Đây là lý do Hằng luôn nhấn mạnh, việc học cách đọc phiên âm tiếng anh không nên bắt đầu từ việc học thuộc ký hiệu suông. Nó phải bắt đầu từ việc luyện đúng khẩu hình, đúng vị trí lưỡi, đúng hơi thở cho từng âm trong 44 âm đó. Khi miệng bạn đã quen tạo ra âm chuẩn, nhìn vào ký hiệu phiên âm bạn sẽ tự động bật ra đúng âm, không cần suy nghĩ.
Bạn có thể xem chi tiết từng âm trong Học phát âm IPA: bảng 44 âm tiếng Anh cho người Việt để có bảng tham chiếu đầy đủ trước khi luyện theo các bước dưới đây.
Phương pháp Speakout đi theo một trình tự cố định, không nhảy cóc. Hằng tin đi đúng thứ tự thì nói ra người nước ngoài mới hiểu, còn học tắt thì lâu ngày sẽ lộ ra những lỗi rất khó sửa.
Trước khi đọc phiên âm của bất kỳ từ nào, bạn cần luyện riêng từng âm cho đến khi phát âm chuẩn. Chia nhỏ ra mà luyện, đừng ôm hết một lúc. Ví dụ hôm nay luyện nhóm nguyên âm, mai luyện nhóm phụ âm. Bạn có thể tham khảo cách luyện nguyên âm tại Cách phát âm nguyên âm tiếng anh, hoặc luyện riêng hai âm khó nhất với người Việt tại Cách phát âm âm r và l và Cách phát âm âm th (/θ/ và /ð/) cho người Việt.
Đây là bước móng nhà. Bỏ qua bước này mà nhảy thẳng vào đọc từ, bạn sẽ mãi bắt chước sai mà không biết mình sai ở đâu.
Khi bạn đã tạo được âm /θ/ chuẩn bằng miệng, hãy quay lại nhìn ký hiệu /θ/ trên phiên âm và gắn chặt hai thứ này với nhau trong đầu. Làm việc này liên tục với từng âm, dần dần bạn sẽ nhìn ký hiệu là bật ra âm ngay, không cần dịch qua tiếng Việt trong đầu nữa.
Một mẹo nhỏ Hằng hay chỉ học viên: viết phiên âm ra giấy, đọc to, rồi tự thu âm lại nghe. Tai bạn sẽ là người kiểm tra công bằng nhất, trung thực hơn cả cảm giác của miệng.
Sau khi thuộc mặt 44 âm, bạn bắt đầu tra từ điển và đọc phiên âm của từng từ cụ thể. Lúc này việc đọc phiên âm không còn là đoán mò, mà là ráp các âm đã quen thuộc lại theo đúng thứ tự ký hiệu ghi ra. Từ nào có trọng âm, bạn chú ý luôn dấu trọng âm đứng trước âm tiết đó, vì trọng âm sai thì cả từ nghe cũng sai.
Hãy chọn những từ gần gũi trước, ví dụ những câu bạn hay nói với con mỗi ngày trong 30 câu tiếng anh mẹ nói với con mỗi ngày, để việc luyện tập có động lực và gắn liền với đời sống thật.
Người Việt có thói quen bỏ âm cuối, vì tiếng Việt không có âm cuối phức tạp như tiếng Anh. Khi đọc phiên âm, bạn sẽ thấy rất nhiều từ kết thúc bằng phụ âm, và nếu bỏ mất âm này, người nghe có thể hiểu sai hoàn toàn nghĩa của từ. Bạn có thể luyện kỹ hơn qua bài Âm cuối trong tiếng anh và Cách phát âm đuôi -ed và -s/-es đúng chuẩn.
Đây là bước cuối trong trình tự Speakout. Khi đã đọc đúng phiên âm từng từ, bạn ghép chúng vào cụm từ, vào câu, rồi luyện ngữ điệu cả câu. Lúc này phiên âm không còn là công cụ tra cứu, mà đã trở thành phản xạ. Giống như cây con được ươm đúng đất, đúng nước, giờ tự vươn lên mà không cần ai đỡ nữa.
Hằng gặp rất nhiều học viên mắc chung vài lỗi này. Thứ nhất, học thuộc ký hiệu như học chữ cái, mà không luyện khẩu hình miệng đi kèm, nên nhìn ký hiệu vẫn đọc theo quán tính cũ. Thứ hai, bỏ qua dấu trọng âm, chỉ chăm chăm vào từng âm riêng lẻ. Thứ ba, học phiên âm một mình, không có ai nghe và chỉnh lại, nên sai lâu ngày thành quen, rất khó sửa về sau.
Nếu bạn đang tự học và chưa chắc phát âm của mình đã chuẩn, bạn có thể luyện thêm với công cụ hỗ trợ ở App luyện phát âm tiếng anh, hoặc thử thách bản thân trong tình huống giao tiếp thật như Bữa tối với gia đình người nước ngoài để biết mình đọc đã dễ hiểu chưa.
Điều này phụ thuộc vào việc bạn có luyện đúng thứ tự hay không. Nếu bạn nắm chắc 44 âm trước rồi mới đọc phiên âm của từ, bạn sẽ thấy việc tra từ điển tự đọc được nhanh dần lên theo từng tuần luyện tập đều đặn.
Không cần học hết trong một lần. Bạn có thể chia nhỏ theo nhóm âm, luyện chắc nhóm nào dùng nhóm đó để đọc từ, rồi tiếp tục học nhóm âm tiếp theo song song.
Thường là do thiếu trọng âm, thiếu âm cuối, hoặc ngữ điệu cả câu chưa đúng. Đọc đúng từng âm chỉ là bước móng, bạn cần luyện thêm phần nối âm và ngữ điệu để câu nói tự nhiên và dễ hiểu hơn.
Tự học vẫn đi được một đoạn đường xa nếu bạn kiên trì và biết tự thu âm để kiểm tra. Nhưng có người nghe và chỉnh lỗi sẽ giúp bạn phát hiện những lỗi mà chính tai mình không nhận ra, rút ngắn thời gian luyện tập rất nhiều.
Nếu bạn muốn hiểu toàn cảnh về cách xây phát âm từ gốc, bạn có thể đọc thêm bài trụ Phát âm tiếng Anh: học từ gốc cho người Việt, hoặc ôn lại từ vựng đã học sao cho nhớ lâu tại Cách học từ vựng tiếng anh nhớ lâu.
Cách đọc phiên âm tiếng anh không phải điều gì quá cao siêu, chỉ là bạn cần đi đúng thứ tự và có ai đó đồng hành để chỉnh lại khi sai. Nếu bạn muốn được nghe phát âm của mình và biết chính xác mình đang sai ở đâu, Hằng đang mở một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Bạn đăng ký xong là có thể vào học ngay, không cần chờ đợi gì thêm.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live