Có một lỗi mà gần như người Việt nào cũng mắc, mắc suốt bao năm mà không ai nói cho biết: nuốt mất âm cuối. Bạn nói "I worked", nhưng âm cuối rơi đâu mất, người ta nghe thành "I work". Bạn nói "she likes", cái đuôi bay đi, thành "she like". Câu vẫn đúng ngữ pháp trong đầu bạn, mà ra tới miệng thì sai nghĩa.
Đây là lý do Hằng viết riêng một bài về cách phát âm đuôi ed và đuôi -s/-es. Vì trong tiếng Việt mình không cần âm cuối, còn trong tiếng Anh, mất âm cuối là mất nghĩa. Mất thì quá khứ hoá hiện tại, số nhiều hoá số ít. Cái đuôi nhỏ xíu đó lại là chỗ người nghe dựa vào để hiểu bạn đang nói gì.
Bài này Hằng chỉ bạn ba cách đọc đuôi -ed, quy tắc đọc -s/-es, vì sao người Việt hay nuốt âm cuối, cách nối âm cho tự nhiên, và một bài tập nhỏ để bạn luyện mỗi ngày.
Trước khi vào quy tắc, bạn cần hiểu gốc rễ, để không sửa kiểu học vẹt.
Tiếng Việt là tiếng đơn âm tiết. Mỗi chữ mình nói ra là một khối tròn, gọn, và gần như không có phụ âm bật ra ở cuối. Bạn thử đọc "ba", "mẹ", "cơm", hơi đóng lại rất nhanh, môi lưỡi không cần làm gì thêm ở cuối.
Tiếng Anh thì ngược lại. Rất nhiều từ kết thúc bằng một phụ âm cần bật rõ: worked, liked, books, dogs. Cái đuôi đó không phải để trang trí. Nó mang thông tin về thì, về số nhiều, về sở hữu. Sau này đồng hành cùng hàng ngàn học viên, Hằng nhận ra hầu hết người Việt không phải không biết ngữ pháp. Họ biết thừa. Chỉ là miệng chưa quen bật cái âm cuối ra, nên nói xong thì cái đuôi tự rụng. Thêm nữa, âm cuối tiếng Anh thường cần một chút hơi đẩy từ bụng mới bật rõ, mà người Việt hay nói khép, nói nhẹ, hơi không tới. Sửa đuôi -ed và -s/-es, thực ra là tập lại thói quen giữ hơi tới cuối từ.
Đây là chỗ nhiều người tưởng chỉ có một cách đọc. Thật ra đuôi -ed của động từ quá khứ và quá khứ phân từ có ba cách đọc, tuỳ theo âm đứng ngay trước nó. Bạn không cần học thuộc bảng, chỉ cần nghe theo cảm giác của miệng.
Một, đọc là /t/. Khi âm cuối của từ gốc là một âm vô thanh (nghĩa là âm phát ra không rung cổ họng), như /p/, /k/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /f/. Lúc này đuôi -ed đọc thành /t/, gọn và khô.
Hai, đọc là /d/. Khi âm cuối của từ gốc là âm hữu thanh (rung cổ họng) hoặc nguyên âm, như /b/, /g/, /v/, /z/, /m/, /n/, /l/, /r/. Lúc này đuôi -ed đọc thành /d/, nhẹ và có rung.
Ba, đọc là /ɪd/. Chỉ khi âm cuối của từ gốc là /t/ hoặc /d/. Vì hai âm này đã quá giống đuôi -ed, mình cần thêm một âm /ɪ/ ở giữa để tách ra, không thì hai âm dính vào nhau nghe không rõ. Đây là trường hợp duy nhất mà đuôi -ed thành một âm tiết riêng.
Mẹo để bạn không phải nhớ máy móc: đặt tay lên cổ họng khi đọc âm cuối của từ gốc. Nếu thấy rung, đuôi đọc /d/. Nếu không rung, đọc /t/. Còn nếu từ gốc đã kết thúc bằng /t/ hay /d/ thì thêm /ɪd/. Chỉ vậy thôi.
Đuôi -s/-es xuất hiện ở động từ chia ngôi thứ ba số ít (she works), danh từ số nhiều (books), và sở hữu cách (Nam's). Cũng giống -ed, đuôi này có ba cách đọc, theo cùng một logic hữu thanh và vô thanh.
Một, đọc là /s/. Khi âm cuối của từ gốc là âm vô thanh: /p/, /t/, /k/, /f/, /θ/.
Hai, đọc là /z/. Khi âm cuối của từ gốc là âm hữu thanh hoặc nguyên âm: /b/, /d/, /g/, /v/, /m/, /n/, /l/, /r/ và mọi nguyên âm.
Ba, đọc là /ɪz/. Khi âm cuối của từ gốc là âm rít hoặc âm xì: /s/, /z/, /ʃ/, /ʒ/, /tʃ/, /dʒ/. Vì các âm này quá giống -s, mình cần thêm /ɪ/ để tách ra thành một âm tiết riêng.
Bạn có nhận ra không, quy tắc -ed và -s/-es giống hệt nhau về bản chất: âm trước hữu thanh thì đuôi hữu thanh, âm trước vô thanh thì đuôi vô thanh, âm trước quá giống đuôi thì thêm một âm tiết. Miệng người bản xứ tự làm điều này mà họ không nghĩ tới. Bạn luyện đủ nhiều, miệng bạn cũng sẽ tự làm.
Học được ba cách đọc rồi, còn một tầng nữa: khi nói cả câu, cái đuôi đó không đứng yên một chỗ. Nó thường nối sang từ đứng sau, nhất là khi từ sau bắt đầu bằng một nguyên âm.
Ví dụ "worked out", người bản xứ không đọc tách "work" rồi "out". Họ nối cái /t/ sang, nghe thành "wor-kout". "Liked it" nghe thành "lie-kit".
Nối âm rất phổ biến trong tiếng Anh, và nó là lý do bạn nghe người ta nói mà thấy dính hết vào nhau. Nhưng bạn để ý: muốn nối được âm cuối, trước hết bạn phải có âm cuối đã. Người nuốt mất âm cuối thì không bao giờ nối được, vì có gì đâu mà nối. Nên thứ tự đúng là bật rõ âm cuối trước, rồi mới tập nối. Đừng nhảy cóc.
Bạn không cần luyện nhiều, chỉ cần luyện đều. Mỗi ngày năm tới mười phút thôi, nhưng làm cho có ý thức.
Hằng nói thật với bạn: bài tập này bạn tự làm được ở nhà, nhưng có một giới hạn. Tự nghe mình, bạn thường không nhận ra hết chỗ sai, vì tai mình đã quen với cách mình nói. Đó là lý do phát âm cần được coach, cần một người nghe bạn nói rồi chỉnh ngay tại chỗ, chứ không chỉ đọc quy tắc trên giấy. Muốn hiểu kỹ hơn vì sao phải sửa từ gốc chứ không chắp vá, bạn đọc thêm bài Phát âm tiếng Anh: học từ gốc cho người Việt.
Cách phát âm đuôi ed có mấy cách đọc? Có ba cách: /t/ khi âm cuối từ gốc là âm vô thanh (worked), /d/ khi âm cuối là âm hữu thanh hoặc nguyên âm (played), và /ɪd/ khi âm cuối là /t/ hoặc /d/ (wanted, needed). Mẹo là đặt tay lên cổ họng, rung thì /d/, không rung thì /t/.
Vì sao người Việt hay quên đọc âm cuối -s và -ed? Vì tiếng Việt không có phụ âm bật ra ở cuối từ, miệng mình chưa quen giữ hơi tới cuối. Không phải bạn không biết ngữ pháp, mà là thói quen phát âm chưa được tập lại. Luyện đều mỗi ngày sẽ quen.
Không đọc đuôi -ed và -s thì người ta có hiểu không? Nhiều khi họ đoán được nhờ ngữ cảnh, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Mất đuôi là mất thông tin về thì và số nhiều, dễ gây hiểu nhầm. Quan trọng hơn, đó là dấu hiệu phát âm chưa chắc, nên tập cho đúng từ đầu vẫn hơn.
Có cần học phiên âm IPA để đọc đúng đuôi không? Rất nên. Phiên âm giúp bạn gọi đúng tên từng âm thay vì đoán theo mặt chữ. Một âm khó mà người Việt hay sai là âm th, bạn xem cách sửa ở bài Cách phát âm âm /θ/ và /ð/ cho người Việt.
Nếu đọc tới đây bạn nhận ra mình vẫn hay nuốt mất âm cuối, thì tin tốt là cái này sửa được, chỉ cần tập lại thói quen giữ hơi tới cuối từ.
Hằng có làm một tài liệu nhỏ tặng bạn: Bảng tra nhanh cách đọc đuôi -ed và -s/-es, kèm danh sách từ luyện tập theo từng nhóm âm. Bạn để lại email, Hằng gửi bạn bản PDF.
Và nếu bạn muốn nghe Hằng chỉ trực tiếp cách bật âm cuối cho rõ, cùng những âm người Việt hay sai nhất, Hằng có một buổi học miễn phí. Bạn đăng ký tại speakout.live, đăng ký xong là vào học ngay.
Cái đuôi nhỏ mà không nhỏ. Bật được nó ra, người ta hiểu bạn hơn hẳn.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live