Trong các buổi chữa bài, có một câu Hằng nghe đi nghe lại từ người học: biết là mình sai chỗ nào đó, mà không biết sai chỗ nào.
Chuyện thường bắt đầu thế này. Người học rất chăm chút phụ âm, tập bật hơi, tập uốn lưỡi, nhưng nguyên âm thì đọc đại theo cảm giác. Rồi mở miệng ra, người nghe vẫn hỏi lại.
Lý do nằm ở chỗ này: nguyên âm mới là phần mang tiếng, phần vang ra ngoài, phần tai người nghe bắt được đầu tiên. Phụ âm giống như khung, nguyên âm giống như ruột. Ruột sai thì người ta nhận ra từ khác.
Bạn nói *ship*, người nghe hiểu thành *sheep*. Bạn nói *full*, người nghe hiểu thành *fool*. Cả hai từ trong cặp đều có phụ âm giống hệt nhau. Cái làm nó thành hai từ khác nhau chính là nguyên âm ở giữa.
Bài này Hằng chỉ cho bạn cách phát âm nguyên âm tiếng anh theo đúng thứ tự cần sửa, không liệt kê tràn lan cho bạn hoa mắt.
Tiếng Việt có mười một nguyên âm đơn, tiếng Anh có khoảng hai mươi âm nguyên âm nếu tính cả nguyên âm đôi. Nghĩa là có những âm tiếng Anh mà tiếng Việt không có chỗ nào tương đương.
Khi gặp một âm lạ, não bạn tự động kéo nó về âm tiếng Việt gần nhất. Đó là phản xạ tự nhiên, không phải lỗi của bạn. Nhưng hệ quả là bạn nghe thành âm quen, rồi phát ra âm quen, và bạn tin là mình đã đọc đúng.
Đây là chỗ nguy hiểm nhất. Sai phụ âm thì bạn còn nghe ra được là mình khác người ta. Sai nguyên âm thì bạn thấy giống, vì tai bạn đã quy nó về một âm tiếng Việt rồi.
Cho nên bước đầu tiên không phải là tập đọc. Bước đầu tiên là nghe ra được rằng có hai âm khác nhau ở đó.
Hằng không bắt bạn học hết hai mươi âm cùng lúc. Sửa theo ba nhóm này, đúng thứ tự, là bạn xử lý được phần lớn trường hợp người nghe hiểu sai.
Đây là nhóm gây hiểu nhầm nhiều nhất, vì tiếng Việt không phân biệt độ dài nguyên âm theo cách này.
Âm dài không chỉ là kéo dài hơn. Vị trí lưỡi cũng khác. Với /iː/ trong *sheep*, lưỡi đưa cao và ra trước, miệng hơi kéo ngang như đang cười nhẹ. Với /ɪ/ trong *ship*, lưỡi hạ xuống một chút và lùi vào, miệng thả lỏng, âm bật ra nhanh gọn.
Cặp cần luyện: *sheep* và *ship*, *feel* và *fill*, *seat* và *sit*, *fool* và *full*, *pool* và *pull*.
Nguyên âm đôi là hai âm trượt vào nhau trong một hơi, không phải hai âm đọc rời. Người Việt hay đọc rời ra thành hai tiếng, hoặc cắt mất nửa sau.
Với *go*, miệng bắt đầu ở vị trí tròn vừa rồi trượt dần về tròn nhỏ hơn, liền một mạch. Với *my*, miệng mở rộng rồi thu dần lại. Bạn phải cảm nhận được sự chuyển động của miệng trong lúc phát âm. Nếu miệng đứng yên thì bạn đang đọc thành nguyên âm đơn.
Từ cần luyện: *go, home, phone, my, time, five, day, say, wait, now, house*.
Đây là âm xuất hiện nhiều nhất trong tiếng Anh, ký hiệu /ə/, nghe như một tiếng ơ rất nhẹ và ngắn.
Nó nằm ở những âm tiết không mang trọng âm. Ví dụ trong *banana*, chỉ có âm tiết giữa được nhấn, hai âm tiết còn lại đều đọc nhẹ thành schwa. Trong *about*, âm đầu là schwa.
Người Việt hay đọc rõ và đều tất cả các âm tiết, vì tiếng Việt là ngôn ngữ mà âm tiết nào cũng có thanh điệu rõ ràng. Đọc rõ hết như vậy làm câu tiếng Anh mất nhịp, và người nghe thấy nặng nề, khó theo.
Nắm được schwa là bạn bước một chân sang phần trọng âm, phần Hằng viết riêng ở bài Trọng âm từ trong tiếng Anh.
Không có người sửa bên cạnh thì bạn dùng ba cách này.
Cách một, ghi âm cặp từ. Đọc *sheep* và *ship* liên tiếp, ghi âm, nghe lại. Nếu hai từ nghe như nhau thì bạn đang phát chung một âm. Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất, không cần ai đánh giá hộ.
Cách hai, soi gương. Nguyên âm khác nhau thì hình miệng khác nhau. Nếu bạn đọc cả năm cặp từ mà miệng không đổi hình, chắc chắn có vấn đề.
Cách ba, đặt tay dưới cằm. Với các âm mở, hàm hạ xuống rõ. Với các âm đóng, hàm gần như không nhúc nhích. Tay bạn cảm nhận được điều mà tai chưa nghe ra.
Đây là lịch Hằng gợi ý cho người bận, mỗi ngày khoảng hai mươi tới ba mươi phút.
Ngày một và hai, chỉ làm nhóm một. Năm cặp dài ngắn, mỗi cặp mười lần, ghi âm cuối buổi.
Ngày ba và bốn, nhóm hai. Nguyên âm đôi, chú ý cảm giác miệng chuyển động, mỗi từ mười lần.
Ngày năm, âm schwa. Đọc mười từ nhiều âm tiết, cố ý đọc nhẹ các âm tiết không nhấn.
Ngày sáu, ghép lại. Chọn năm câu ngắn có chứa các âm vừa luyện, đọc chậm, ghi âm.
Ngày bảy, nghe lại toàn bộ bản ghi từ ngày một tới ngày sáu. Bạn sẽ tự nghe ra mình khác đi ở chỗ nào. Đây là buổi quan trọng nhất trong tuần, đừng bỏ.
Bạn để ý là Hằng không bảo bạn học thêm từ vựng nào trong bảy ngày này. Đúng thứ tự trong phương pháp Speakout là sửa âm trước, thêm từ sau. Bạn xem toàn bộ khung sáu cấp ở bài trụ Phát âm tiếng Anh: học từ gốc cho người Việt, và tra ký hiệu từng âm ở Bảng IPA 44 âm tiếng Anh.
Nguyên âm là phần vang ra ngoài, là phần người nghe dùng để nhận diện từ. Sửa nguyên âm là sửa vào chỗ ăn tiền nhất.
Đi theo ba nhóm, đừng ôm cả hai mươi âm một lúc. Ghi âm và nghe lại, vì tai bạn hiện tại đang nghe theo thói quen tiếng Việt, không tin được ngay.
Và làm đều. Hai mươi phút mỗi ngày trong bảy ngày ăn đứt một buổi ba tiếng rồi bỏ đó ba tuần. Chữ Đều trong Đúng, Đủ, Đều là chữ khó nhất, cũng là chữ quyết định.
Khó hơn ở chỗ khó tự phát hiện. Phụ âm sai thì bạn thường nghe ra ngay, nguyên âm sai thì tai bạn tự quy về âm tiếng Việt quen thuộc nên thấy giống. Vì vậy phải ghi âm và so cặp từ chứ không tin cảm giác.
Khoảng hai mươi âm nếu tính cả nguyên âm đôi. Nhưng bạn không cần học cùng lúc. Sửa ba nhóm trong bài này trước là xử lý được phần lớn trường hợp người nghe hiểu sai từ.
Là âm nhẹ và ngắn nằm ở các âm tiết không mang trọng âm, xuất hiện nhiều nhất trong tiếng Anh. Không có schwa thì câu bạn nói bị đều đều, mất nhịp, người nghe theo rất mệt.
Kịp. Cái mất thời gian là gỡ thói quen cũ chứ không phải học cái mới. Sửa đúng và lặp đủ số lần thì cơ miệng đổi được, không liên quan tới tuổi tác. Bạn đọc thêm bài Người lớn học tiếng anh có khó không.
Sửa được phần lớn nếu bạn biết cách tự kiểm tra bằng ghi âm và so cặp từ. Chỗ khó nhất khi tự học là những âm bạn nghe không ra khác biệt, đó là lúc cần người nghe giúp và chỉ đúng chỗ lệch.
Nếu bạn muốn biết trong hai mươi nguyên âm đó, cái nào của bạn đang lệch, Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học được ngay, không phải chờ lịch. Nhìn ra được mình sai ở đâu rồi thì việc luyện nhẹ hẳn, vì bạn không còn tập mò nữa.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live