Bữa tối với gia đình người nước ngoài

Chị họ bạn sang Perth năm năm rồi, lấy chồng người Úc. Bạn vừa hạ cánh, va li chưa mở, chị đã báo tối nay cả nhà chồng chị mời qua ăn cơm. Bạn cười gật, trong bụng thấy trống rỗng.

Hoặc bạn đang yêu một người nước ngoài, anh ấy đưa bạn về ra mắt cha mẹ. Bạn ngồi ở bàn, tay cầm dao nĩa, đầu cầu cho bữa ăn nhanh kết thúc.

Hoặc bạn mới sang du học ba tuần, host family mời ăn cùng tối thứ Sáu. Bạn ngồi im 60 phút. Người ta cười một câu joke, bạn chưa kịp hiểu thì cả bàn đã sang chuyện khác. Về phòng, bạn viết cho bạn thân ở nhà: "cảm giác lúng túng cứ như mình bị điếc".

Bữa tối không phải kỳ thi. Nhưng với người mới bước vào môi trường tiếng Anh, nó có thể đau hơn một buổi thuyết trình. Bài này Hằng viết để lần đầu ngồi xuống bàn ăn nhà người ta, bạn có cách xử.

Bữa tối là chuỗi câu ngắn, không phải một bài diễn văn

Trước khi nói tới cụm gì, cần thấy rõ một chuyện. Bữa tối bên gia đình người bản xứ không phải chỗ để bạn nói câu dài, câu hay.

Trong phương pháp Speakout, việc học nói đi theo sáu cấp: Âm, Từ, Cụm, Câu, Đoạn, Bài. Cấp Câu là câu ngắn 5 tới 15 giây. Cấp Đoạn là ba tới bốn câu ngắn nối vào nhau. Bữa tối chạy đúng ở hai cấp đó.

Người ta không đợi bạn trả lời câu 5 phút, người ta đợi câu 5 tới 15 giây. Nếu bạn quen dịch từng câu tiếng Việt sang tiếng Anh trong đầu, 15 giây chưa đủ để xong câu đầu tiên. Vậy là bạn im.

Vì sao bữa tối khó hơn một cuộc họp

Cuộc họp có chủ đề, có lịch, có người điều phối. Ai nói tới lượt ai, chờ nhau nói xong. Câu hỏi đoán trước được. Bạn có thời gian nghĩ.

Bữa tối là giao tiếp xã giao chồng chéo. Ba người nói cùng lúc. Chủ đề nhảy 10 lần trong một giờ, từ thời tiết sang chuyện con chó của hàng xóm, sang một joke văn hoá bạn chưa từng nghe. Có ẩn ý, có tiếng lóng.

Đây là chỗ vốn từ nhiều không cứu được bạn. Bạn có thể thuộc hai nghìn từ mà vẫn không bật ra được câu ngắn khi ai đó hỏi "how was your day". Điều bạn cần là phản xạ bật câu ngắn, và một số cụm chắc chắn đúng để sẵn trong đầu.

Bốn tình huống thật, và cụm để bạn xử được

Bốn tình huống dưới đây gần như chắc chắn xảy ra. Cụm tiếng Anh Hằng đưa là cụm bình thường, ai cũng dùng được.

1. Khen món ăn

Đây là câu bắt buộc phải nói được. Không khen là bất lịch sự.

Cụm ngắn nhất, ai cũng nói được:

• "This is delicious."
• "This tastes great."
• "I love this."

Cụ thể hơn, dễ mở tiếp câu chuyện:

• "The sauce is amazing."
• "I've never had this before, it's so good."

Hỏi công thức nếu bạn thật sự muốn học nấu:

• "How did you make this?"
• "What's in this?"

Khi họ mời thêm:

• "Yes, please."
• "Could I have a little more, please?"

Ba cụm Hằng khuyên luyện bật ra tự động: *This is delicious*, *The sauce is amazing*, *How did you make this?*. Đủ dùng cho phần lớn bữa tối đầu tiên.

2. Kể chuyện trong ngày khi được hỏi

Câu quen thuộc nhất: "How was your day?". Có khi họ hỏi bạn, có khi hỏi vòng cả bàn.

Không cần kể dài. Câu mở gọn:

• "Today was busy."
• "I had a good day."
• "Nothing much."

Thêm một hai chi tiết, không quá hai câu:

• "I went to [tên chỗ]."
• "I met [ai đó]."
• "I finished [việc gì]."

Câu quan trọng nhất của cấp Đoạn ở bữa tối là câu chuyển lượt:

• "What about you? How was your day?"

Bạn nói ba câu ngắn, rồi hỏi ngược. Người kia trả lời năm câu, bạn được nghỉ. Đây là nhịp bữa tối chạy. Không phải mình nói cho hết chuyện, mà là chuyền bóng.

3. Khi họ hỏi về gia đình bạn ở Việt Nam

Câu hỏi này gần như chắc chắn xảy ra bữa đầu.

Số thành viên:

• "I have two siblings."
• "I'm the youngest."

Nghề nghiệp cha mẹ:

• "My father is a [nghề]."
• "My mother works at [chỗ nào]."

Nhớ nhà, câu ngắn chạm được:

• "I miss my family."
• "I call them every week."

Chốt gọn:

• "It's a big family."
• "We're very close."

Luyện sẵn ba câu về gia đình mình theo mẫu trên là đủ. Đừng chuẩn bị bài diễn văn 200 từ, không ai hỏi 200 từ.

4. Khi không hiểu joke hoặc câu đùa

Đây là chỗ khó nhất trong bữa tối. Cả bàn cười, bạn không hiểu, cười theo cho có, bên trong thấy bơ vơ.

Đừng cười gượng, người ta biết bạn không hiểu, làm cả hai bên khó xử. Cách xử tự nhiên, ai cũng dùng được:

• "Sorry, I didn't catch that."
• "What does that mean?"
• "Could you explain?"

Cách xử duyên hơn, giữ không khí nhẹ:

• "I don't get it, but I trust it's funny."

Nói câu này với nụ cười thoải mái, cả bàn thường cười thêm một lượt và giải thích cho bạn.

Đôi khi họ giải thích và bạn hiểu ra. Đôi khi họ nói "it's a long story" rồi chuyển chủ đề. Cả hai đều bình thường. Không hiểu một câu đùa không có nghĩa bạn kém, chỉ có nghĩa bạn chưa lớn lên trong nền văn hoá đó.

Ba nguyên tắc để sống sót qua bữa tối 60 phút

Nguyên tắc một, câu ngắn thắng câu dài. Năm câu 6 từ mạnh hơn một câu 30 từ nghĩ trong đầu 3 phút mới ra.

Nguyên tắc hai, hỏi ngược khi hết chuyện. "What about you?" là cứu cánh của bữa tối. Không chỉ chuyển lượt, còn cho thấy bạn quan tâm tới người kia.

Nguyên tắc ba, nói được là hơn nói đúng. Không ai chấm ngữ pháp bạn trong bữa tối. Sai một chỗ nhỏ và vẫn nói tiếp còn hơn im lặng vì sợ sai.

Cái gì tự luyện ở nhà được, cái gì phải sống mới quen

Luyện được ở nhà, trước khi đi:

• Bốn nhóm cụm ở trên, đọc to, ghi âm, nghe lại.
• Phản xạ trả lời câu quen: "how was your day", "how's your family".
• Phát âm chắc ở cấp Âm và cấp Từ, để người ta nghe ra tên riêng, tên món ăn, tên nơi bạn ở.

Phải sống trong môi trường mới có được:

• Hiểu joke văn hoá, bắt được ẩn ý.
• Bắt kịp tốc độ khi ba người nói chồng lên nhau.
• Cảm giác thoải mái khi bị hỏi ngược liên tục.

Trước khi đi, luyện xong nhóm một là được. Nhóm hai đến từ ba tới sáu tháng sống thực tế. Đừng chờ nhóm hai xong mới dám ngồi vào bàn ăn, sẽ không bao giờ tới ngày đó.

Cấp Âm phải chắc, đặc biệt tên riêng

Bữa tối không đủ chỗ để bạn nói lại một cái tên ba lần vẫn chưa ra. Trước khi đi, hỏi tên các thành viên trong nhà, tra phát âm, đọc to mỗi tên mười lần. Nếu chưa chắc phát âm của mình lệch ở đâu, đọc bài Tự kiểm tra phát âm tiếng Anh trước một tuần.

Tự soi, bạn đã sẵn sàng cho bữa tối 60 phút chưa

Đánh dấu những dòng bạn trả lời được ngay.

• [ ] Tôi có ba cụm khen món ăn bật ra được không cần nghĩ
• [ ] Tôi trả lời được "how was your day" trong ba câu ngắn
• [ ] Tôi kể được gia đình mình trong bốn câu, có số thành viên và nghề bố mẹ
• [ ] Tôi có sẵn ba câu để xin nhắc lại khi không nghe rõ
• [ ] Tôi phát âm được đúng tên các thành viên trong nhà mình sắp gặp
• [ ] Tôi biết một câu để chuyển lượt khi hết chuyện
• [ ] Tôi chấp nhận được việc không hiểu một joke mà không cười gượng

Từ năm dòng trở lên, bạn có thể ngồi vào bàn ăn mà không bơ vơ. Dưới ba dòng thì chưa, và đó không phải chuyện năng lực, đó là chuyện chuẩn bị chưa xong.

Nên đọc tiếp

• Luyện nói tiếng anh với người nước ngoài, đọc để biết chọn người và chọn tình huống cho buổi nói đầu tiên.
• Vì sao nghe tiếng anh không hiểu, đọc khi bạn hay bắt trượt câu người bản xứ nói.
• Nghe tiếng anh nhiều giọng khác nhau, đọc trước khi đi Úc hoặc gặp gia đình đa quốc tịch.

Câu hỏi thường gặp

Bữa tối với gia đình người nước ngoài kéo dài bao lâu?

Thường 60 tới 90 phút cho một bữa bình thường. Có khi lâu hơn nếu người ta mở rượu và ngồi trò chuyện sau ăn. Bạn xin phép về sớm nếu mệt được, không ai giận.

Trình độ tiếng Anh B1, có nên nhận lời ăn tối với gia đình bạn trai người bản xứ?

Nên nhận, và chuẩn bị trước một tuần theo bốn nhóm cụm trong bài. Chuẩn bị và thái độ mới quyết định bữa tối có ổn không, không phải trình độ.

Không hiểu người ta nói gì thì làm sao?

Xin nhắc lại bằng câu ngắn "sorry, I didn't catch that" hoặc "could you say that again". Đừng gật đầu cho qua, gật đầu khi chưa hiểu dễ dẫn tới hiểu sai.

Tôi sợ nói sai ngữ pháp thì làm sao?

Ở bữa tối không ai chấm ngữ pháp bạn. Sai một chỗ nhỏ và vẫn tiếp câu sau còn hơn im lặng cả bữa.

Sau bữa tối, làm gì với những gì mình vừa trải qua?

Về nhà viết ra ba thứ khi trí nhớ còn tươi. Câu bạn muốn nói mà không nói ra được. Chỗ người ta phải hỏi lại. Chỗ bạn nghe không kịp. Ba danh sách này là giáo trình của tuần tiếp theo.

Lời mời từ Hằng

Nếu tuần sau bạn sắp có một bữa tối bên gia đình người bản xứ và bụng đang thấy trống, Hằng hiểu. Bơ vơ ở bàn ăn là một trong những cảm giác khó nhất của người mới bước vào môi trường tiếng Anh.

Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không phải chờ lịch. Bạn sẽ thấy cấp Câu và cấp Đoạn của mình đang ở đâu, và bốn tình huống của bữa tối cần chuẩn bị ra sao.