Cách phát âm âm r và l

Có hai âm mà người Việt hay lẫn nhất khi nói tiếng Anh, và cũng là hai âm khiến người nghe hiểu sai nghĩa nhanh nhất. Đó là âm /r/ và âm /l/.

Bạn nói *rice*, người ta nghe thành *lice*. Bạn nói *collect*, người ta nghe thành *correct*. Câu vẫn đúng ngữ pháp, từ vẫn đúng từ, nhưng nghĩa đi một đường khác.

Cách phát âm âm r và l không khó, nhưng phải sửa đúng chỗ. Chỗ đó là vị trí lưỡi, không phải là cố đọc cho giống người ta.

Vì sao người Việt hay lẫn hai âm này

Tiếng Việt có chữ r và chữ l, nên bạn tưởng mình biết rồi. Đó chính là cái bẫy.

Âm /r/ trong tiếng Việt, dù giọng miền nào, cũng khác âm /r/ tiếng Anh. Nhiều vùng đọc r rung lưỡi hoặc gần với âm d, có vùng đọc gần như g. Không cái nào giống /r/ tiếng Anh cả.

Âm /l/ thì gần hơn một chút, nhưng người Việt hay đặt lưỡi hơi lệch, và đặc biệt là hay nuốt mất chữ l khi nó nằm cuối từ. *Feel* thành *phiu*, *call* thành *co*.

Vì bạn nghĩ mình biết rồi, nên bạn không sửa. Mà không sửa thì mỗi lần nói ra là một lần khắc sâu thêm cái sai. Đây là điều Hằng hay nhắc: luyện sai một trăm lần thì chỉ giỏi hơn ở việc làm sai.

Cách phát âm âm r: lưỡi cuộn, không chạm đâu cả

Điểm mấu chốt của âm /r/ tiếng Anh: đầu lưỡi không chạm vào bất cứ chỗ nào trong miệng.

Bạn làm theo từng bước này.

Bước một, cuộn nhẹ đầu lưỡi lên phía sau, hướng về vòm miệng, nhưng để lơ lửng, không cho chạm.

Bước hai, hai mép môi hơi chụm tròn lại một chút, như đang chuẩn bị huýt sáo nhẹ.

Bước ba, bật hơi ra. Âm phát ra trầm, hơi tối, tạo cảm giác vang trong khoang miệng.

Cách tự kiểm tra: đặt ngón tay lên môi. Khi phát âm /r/ đúng, môi bạn có chụm lại. Nếu môi giữ nguyên dẹt như đọc chữ r tiếng Việt thì bạn đang phát sai.

Cách kiểm tra thứ hai: nếu bạn thấy đầu lưỡi chạm vào lợi trên, đó là âm /l/ hoặc âm d chứ không phải /r/.

Luyện với các từ: *red, right, road, rain, run, three, bring, tree, dry, grow*.

Cách phát âm âm l: đầu lưỡi chạm dứt khoát vào lợi trên

Âm /l/ ngược lại hoàn toàn với /r/. Đầu lưỡi phải chạm, và chạm chắc.

Bước một, đặt đầu lưỡi chạm vào phần lợi ngay sau răng cửa hàm trên. Chạm chắc chứ không quẹt qua.

Bước hai, giữ nguyên lưỡi ở đó, cho hơi thoát ra hai bên rìa lưỡi.

Bước ba, phát ra âm, môi để tự nhiên, không chụm.

Có một chỗ người Việt hay rớt: âm /l/ nằm cuối từ. Với *feel*, *call*, *tell*, *school*, nhiều người buông lưỡi sớm nên chữ l biến mất. Bạn phải giữ lưỡi chạm lợi cho tới hết âm, đừng thả ra giữa chừng.

Luyện với các từ: *light, love, look, learn, feel, call, tell, school, help, cold*.

Bài tập cặp từ dễ nhầm

Đây là phần Hằng thấy hiệu quả nhất, vì nó buộc tai bạn nghe ra khác biệt chứ không chỉ miệng làm.

Đọc từng cặp, chậm, mỗi cặp năm lần, chú ý cảm giác lưỡi chạm hay không chạm.

*rice* và *lice* *right* và *light* *road* và *load* *red* và *led* *rock* và *lock* *fry* và *fly* *grass* và *glass* *pray* và *play* *correct* và *collect* *arrive* và *alive*

Sau đó ghi âm lại giọng mình rồi nghe lại. Nếu bạn nghe hai từ trong một cặp giống hệt nhau, nghĩa là bạn đang phát cả hai thành cùng một âm. Đó là dấu hiệu rõ nhất cho biết cần sửa tiếp.

Đặt hai âm này vào đúng chỗ trong lộ trình

Sửa được /r/ và /l/ là bạn xử lý xong hai trong 44 âm gốc. Còn 42 âm nữa.

Hằng nhắc điều này không phải để bạn nản, mà để bạn hiểu đúng chỗ đứng của bài viết này. Sửa lẻ vài âm thì nói vài từ nghe rõ hơn. Sửa đủ 44 âm mới là xây xong móng, lúc đó mọi từ bạn học về sau đều phát đúng ngay từ đầu.

Thứ tự trong phương pháp Speakout luôn là âm trước, rồi mới tới từ, tới cụm, tới câu, tới đoạn, tới bài. Bạn xem toàn bộ khung này ở bài trụ Phát âm tiếng Anh: học từ gốc cho người Việt, và tra ký hiệu từng âm ở Bảng IPA 44 âm tiếng Anh.

Nếu bạn muốn biết mình đang sai những âm nào ngoài r và l, bài Người Việt phát âm sai 44 âm và 26 chữ liệt kê những lỗi phổ biến nhất.

Cách phát âm âm r và l, tóm gọn

Âm /r/: lưỡi cuộn lên, không chạm đâu cả, môi hơi chụm.

Âm /l/: đầu lưỡi chạm chắc vào lợi trên, giữ tới hết âm, môi để tự nhiên.

Nhớ hai chữ này là đủ: /r/ là không chạm, /l/ là có chạm. Mỗi lần phân vân, bạn kiểm tra lại lưỡi mình đang chạm hay không.

Câu hỏi thường gặp

Cách phát âm âm r và l khác nhau ở điểm nào là chính?

Ở chỗ lưỡi có chạm hay không. Âm /l/ đầu lưỡi chạm chắc vào lợi sau răng cửa trên. Âm /r/ lưỡi cuộn lên lơ lửng, tuyệt đối không chạm vào đâu, kèm môi hơi chụm tròn.

Vì sao tôi đọc r tiếng Anh giống chữ r tiếng Việt?

Vì bạn đang dùng thói quen sẵn có. Chữ r tiếng Việt có vùng đọc rung lưỡi, có vùng gần âm d, đều khác /r/ tiếng Anh. Phải đặt lại vị trí lưỡi từ đầu chứ không đọc theo phản xạ cũ.

Âm l cuối từ có cần đọc rõ không?

Cần. Nuốt mất l cuối từ làm *feel* nghe thành *phiu*, *call* nghe thành *co*, người nghe dễ hiểu sang từ khác. Bạn phải giữ đầu lưỡi chạm lợi cho tới khi kết thúc âm.

Luyện bao lâu thì hết lẫn hai âm này?

Tuỳ mức độ luyện đều của bạn. Quan trọng là luyện đúng và luyện đủ số lần để cơ miệng thành phản xạ, chứ không phải hiểu xong là xong. Hiểu là việc của đầu, làm được là việc của miệng.

Tự luyện ở nhà có kiểm tra được mình đúng chưa không?

Được. Cách đơn giản nhất là ghi âm rồi nghe lại các cặp từ dễ nhầm ở trên. Nếu hai từ trong một cặp nghe giống hệt nhau thì bạn còn đang phát chung một âm. Bạn xem thêm bài Phát âm tiếng Anh online để biết cách tự kiểm tra.

Lời mời từ Hằng

Sửa được r và l là bạn vừa gỡ xong hai viên gạch lệch trong móng nhà của mình. Nếu bạn muốn biết 42 âm còn lại của mình đang đứng ở đâu, Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không phải chờ lịch. Nhìn ra được mình sai chỗ nào rồi thì việc luyện sẽ nhẹ đi rất nhiều, vì bạn không còn mò mẫm nữa.