Có một lỗi mà gần như người Việt nào cũng mắc, và mắc mà không biết mình đang mắc.
Bạn nói một câu. Người nghe hiểu đại khái, nhưng họ không nắm được là bạn đang nói về một cái hay nhiều cái, chuyện đã xảy ra hay đang xảy ra. Họ phải hỏi lại để làm rõ. Bạn thấy khó chịu vì mình đã nói rõ ràng rồi.
Vấn đề nằm ở phần cuối của từ. Bạn phát ra phần đầu, phần giữa, rồi buông trước khi tới âm cuối.
Trong tiếng Anh, âm cuối không phải phần thừa. Nó là phần mang thông tin: số ít hay số nhiều, hiện tại hay quá khứ, sở hữu của ai. Mất âm cuối là mất nghĩa, không phải chỉ nghe hơi lạ.
Gốc nằm ở cấu tạo âm tiết tiếng Việt.
Tiếng Việt là ngôn ngữ mà âm tiết thường kết thúc mở, hoặc kết thúc bằng một số phụ âm rất hạn chế và đọc rất nhẹ. Bạn nói "ba", "mẹ", "đi", "học", phần cuối không cần bật ra rõ.
Tiếng Anh thì ngược lại. Rất nhiều từ kết thúc bằng phụ âm, và những phụ âm đó phải được phát ra, có khi phải bật hơi.
Khi gặp một từ có âm cuối, miệng bạn làm theo thói quen tiếng Việt: đóng lại sớm. Bạn tưởng mình đã đọc xong từ, thực ra bạn mới đọc được hai phần ba.
Điểm nguy hiểm là bạn nghe chính mình vẫn thấy ổn. Vì tai bạn cũng quen với việc không có âm cuối. Đây là chỗ Hằng luôn phải nhắc: lúc nói bạn nghe qua xương sọ, và tai bạn còn tự lấp cho đầy những gì nó mong đợi.
Cụ thể, đây là những thứ biến mất cùng với âm cuối.
Mất số nhiều. Một cuốn sách và nhiều cuốn sách chỉ khác nhau ở phần đuôi. Nuốt đuôi thì người nghe không biết bạn nói một hay nhiều.
Mất thì quá khứ. Rất nhiều động từ chuyển sang quá khứ bằng cách thêm đuôi. Nuốt đuôi thì câu chuyện của bạn thành ra đang xảy ra, dù bạn đang kể chuyện tuần trước.
Mất sở hữu. Phần đuôi cho biết cái này thuộc về ai. Không có nó thì quan hệ giữa hai danh từ mờ đi.
Mất luôn từ, thành ra từ khác. Nhiều cặp từ chỉ khác nhau ở âm cuối. Bỏ âm cuối thì hai từ khác nghĩa nhập lại làm một, và người nghe phải đoán.
Đây là lý do Hằng nói đây không phải lỗi thẩm mỹ. Nó là lỗi làm sai nghĩa.
Nhóm một, phụ âm bật hơi ở cuối. Những âm này cần một luồng hơi bật ra ở cuối từ. Người Việt hay chỉ tạo hình miệng mà không bật hơi, nên nghe như không có.
Cách kiểm: đưa lòng bàn tay cách miệng chừng một gang. Khi phát đúng, bạn cảm nhận được luồng hơi chạm vào tay. Không thấy gì là bạn đang nuốt.
Nhóm hai, phụ âm hữu thanh ở cuối. Những âm này cần dây thanh rung. Người Việt hay chuyển chúng thành âm vô thanh tương ứng, làm từ nghe cụt và đổi nghĩa.
Cách kiểm: đặt tay lên cổ họng. Có rung là đúng, không rung là bạn đã đổi âm.
Nhóm ba, âm cuối là s hoặc z. Đây là nhóm chở số nhiều và ngôi thứ ba. Nó nhẹ nên rất dễ bị bỏ, mà bỏ thì mất thông tin ngay.
Nhóm bốn, âm cuối l. Nhóm này người Việt buông lưỡi sớm nên chữ l biến mất, từ nghe thành một âm khác hẳn. Bạn phải giữ đầu lưỡi chạm lợi trên cho tới hết âm.
Nếu bạn muốn đi sâu vào quy tắc đọc đuôi cho động từ và danh từ, xem bài Cách phát âm đuôi ed và s es. Còn phần âm l và r, xem Cách phát âm âm r và l.
Đây là phần thưởng mà nhiều người không ngờ tới.
Khi miệng bạn chưa từng phát ra âm cuối, tai bạn cũng không quen nhận diện âm cuối trong lời người khác. Bạn nghe người ta nói mà không bắt được các đuôi, nên bạn không biết họ đang nói quá khứ hay hiện tại, số ít hay số nhiều. Bạn phải đoán từ ngữ cảnh, và đoán thì mệt.
Sửa âm cuối cho miệng thì tai cũng bắt đầu nghe ra chúng. Bạn nghe được cái mà bạn nói được. Đây chính là cơ chế mà Hằng luôn quy về: phát âm là móng, cả nghe lẫn nói đều dựng trên đó.
Ngày một, đọc to hai mươi từ có âm cuối rõ, ghi âm. Nghe lại và đếm xem bao nhiêu từ bạn nuốt đuôi. Con số này thường làm người ta bất ngờ.
Ngày hai, làm bài tay trước miệng với nhóm âm bật hơi. Mười từ, mỗi từ năm lần, cho tới khi cảm nhận được hơi chạm tay.
Ngày ba, làm bài tay lên cổ với nhóm âm hữu thanh. Mười từ, kiểm rung.
Ngày bốn, luyện nhóm s và z với các từ số nhiều bạn hay dùng.
Ngày năm, luyện âm cuối l, giữ lưỡi tới hết âm.
Ngày sáu, đặt các từ đã luyện vào câu ngắn, đọc liền, ghi âm.
Ngày bảy, nghe lại bản ghi ngày một và hôm nay. Đếm lại số từ bị nuốt.
Con số ngày một và ngày bảy đặt cạnh nhau chính là bằng chứng bạn cần, thay vì cảm giác mơ hồ.
Khi mới sửa, hãy cố ý kéo dài âm cuối quá mức. Nghe hơi kịch, không sao cả.
Lý do: bạn đang chống lại một thói quen đã có mấy chục năm. Nếu chỉ nhích nhẹ thì quán tính sẽ kéo bạn về chỗ cũ ngay. Phóng đại lên rồi sau vài tuần kéo về mức tự nhiên thì dễ hơn nhiều.
Chỉ cần lưu ý một điều: đừng thêm một nguyên âm vào sau âm cuối. Đây là lỗi người Việt hay mắc khi cố đọc rõ đuôi, biến từ một âm tiết thành hai âm tiết. Giữ âm cuối là bật hơi hoặc rung, không phải thêm tiếng.
Người Việt nuốt âm cuối vì thói quen từ tiếng mẹ đẻ, và nuốt mà không biết vì tai mình tự lấp vào.
Mất âm cuối là mất số nhiều, mất thì quá khứ, mất sở hữu, có khi mất luôn cả từ. Đây là lỗi làm sai nghĩa chứ không phải lỗi nghe hơi lạ.
Bốn nhóm cần giữ: âm bật hơi, âm hữu thanh, nhóm s và z, và âm l. Kiểm bằng tay trước miệng và tay trên cổ.
Sửa xong thì tai bạn cũng bắt đầu nghe ra các đuôi trong lời người khác. Nếu bạn muốn xem toàn bộ khung sáu cấp, vào bài trụ Phát âm tiếng Anh: học từ gốc cho người Việt.
Vì tiếng Việt phần lớn kết thúc âm tiết rất nhẹ hoặc kết thúc mở, nên miệng có thói quen đóng lại sớm. Sang tiếng Anh, thói quen đó làm mất phần cuối của từ.
Họ thường hiểu đại khái nhưng mất thông tin quan trọng: số nhiều, thì quá khứ, sở hữu. Nhiều trường hợp còn nhầm sang một từ khác vì hai từ chỉ khác nhau ở âm cuối.
Ghi âm rồi nghe lại, hoặc đưa tay trước miệng để kiểm luồng hơi với nhóm âm bật hơi, và đặt tay lên cổ để kiểm rung với nhóm âm hữu thanh.
Không, nếu bạn không thêm nguyên âm vào sau. Lỗi làm câu nghe cứng là biến một âm tiết thành hai, chứ không phải việc giữ âm cuối.
Có. Khi miệng bạn phát ra được các đuôi, tai bạn cũng bắt đầu nhận ra chúng trong lời người khác, nên bạn bớt phải đoán theo ngữ cảnh.
Nếu bạn hay bị hỏi lại dù câu đã đúng ngữ pháp, thử để ý phần cuối của từ. Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không phải chờ lịch. Đây là một trong những lỗi sửa xong thấy khác biệt nhanh nhất, vì nó chở nghĩa chứ không chỉ chở âm.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live