Mẹ đứng ở gian sách thiếu nhi, tay cầm một quyển tiếng Anh có tranh. Lật vài trang, thấy đẹp, thấy hợp tuổi con.
Rồi mẹ nghĩ, mua về thì ai đọc cho nó. Mình có biết gì đâu mà dạy.
Mẹ đặt quyển sách xuống, đi sang gian truyện tranh tiếng Việt, mua hai quyển ở đó. Có mẹ kể phiên bản khác: tải app về, định tối nay ngồi cùng con, rồi tới giờ lại thôi.
Câu hỏi các mẹ mang tới thường là: mẹ không giỏi tiếng anh có kèm con được không. Hằng trả lời được, nhưng trước đó phải tách câu hỏi ra làm hai, vì mẹ đang gộp hai việc rất khác nhau vào một chữ "kèm".
Việc thứ nhất là dạy tiếng Anh. Người làm việc này phải đọc chuẩn từng âm, giải thích được vì sao chỗ này đọc thế kia, nghe ra con đang lệch ở đâu. Đúng là việc mẹ chưa làm được, Hằng không nói giảm cho mẹ dễ chịu.
Việc thứ hai là đồng hành học tiếng Anh. Người làm việc này quyết định con có dịp gặp tiếng Anh mỗi ngày hay không, con có được khen đúng lúc hay không, con có ai ngồi cùng hay không, và trong nhà có người lớn nào coi việc học là chuyện bình thường hay không.
Việc thứ nhất, mẹ thuê được. Việc thứ hai thì không ai thay mẹ được, vì không cô giáo nào có mặt trong nhà mẹ lúc bảy giờ tối. Và việc thứ hai mới quyết định con có đi được đường dài hay không.
Trong cách làm của Speakout có một câu Hằng nói đi nói lại: coach không phải teach. Người coach không cần giỏi nhất trong phòng, người coach chọn bài, giữ nhịp, và giữ cho người kia không bỏ cuộc. Vai của mẹ ở nhà đúng là vai đó. Bài riêng về chuyện mẹ đọc chưa chuẩn nằm ở Mẹ phát âm sai có dạy con được không.
Nói coach không phải teach thì dễ, làm mới khó, vì mẹ vẫn không biết tối nay ngồi xuống thì làm gì. Nên Hằng tách vai coach của mẹ thành bốn việc rời, mỗi việc mẹ tự kiểm được là mình có làm hay không.
Bốn việc đó trùng khít với một khung Hằng thấy dễ nhớ nhất cho các mẹ. Khung này nằm trong một cuốn sách của Anh viết cho giáo viên tiểu học, ở chương dành riêng cho việc làm việc với cha mẹ. Sách ghi khung đó lấy từ một dự án nghiên cứu về sự tham gia của cha mẹ vào việc học của con, do nhóm Nutbrown và cộng sự thực hiện, sách ghi năm 2005.
Bốn vai là tạo cơ hội, ghi nhận, cùng làm, và làm gương. Không vai nào đòi mẹ phải đọc chuẩn.
Làm cho tiếng Anh có mặt trong nhà, đủ đều để con gặp nó như gặp một thứ bình thường.
Việc mẹ làm được tuần này: chọn một khung giờ cố định, mười lăm phút, không đổi. Mở đúng một nguồn có giọng chuẩn và giữ nguyên ít nhất ba tháng. Mẹ không cần đọc chữ nào, chỉ cần quyết định và giữ.
Nhìn thấy và gọi tên những bước rất nhỏ của con. Chỗ nhiều mẹ hụt là khen sai kiểu. Khen "con giỏi quá" thì con không biết mình giỏi cái gì. Khen cụ thể thì khác hẳn: hôm nay con đọc được cả câu mà không dừng giữa chừng, hôm nay con nhớ ra từ đó mà mẹ không nhắc.
Việc mẹ làm được tuần này: mỗi tối chọn đúng một điều cụ thể để khen, và kể lại với bà, trước mặt con.
Ngồi xuống làm cùng con, không phải giao bài rồi đi. Đây là vai nhiều mẹ tự loại mình ra nhất, vì nghĩ ngồi cùng thì phải biết mới ngồi được. Không phải. Mẹ ngồi cùng với tư cách người cùng nghe, cùng bắt chước, cùng sai.
Việc mẹ làm được tuần này: cùng con nghe một câu từ bản ghi rồi cả hai cùng đọc theo, mẹ đọc chứ không ngồi im. Hỏi con hôm nay cô dạy từ gì, rồi để con dạy lại mẹ.
Câu mẹ nói lúc này không phải "con đọc theo mẹ", mà là "hai mẹ con cùng nghe rồi cùng đọc theo nhé". Câu đó đúng với sự thật, và nó gỡ luôn áp lực cho mẹ.
Để con nhìn thấy chính mẹ dùng tiếng Anh trong đời sống, dù ít, dù chưa chuẩn. Con không học từ cái mẹ chỉ, con học từ cái mẹ làm. Một đứa trẻ thấy mẹ mở bài ra ngồi mười lăm phút mỗi tối sẽ hiểu điều mà không bài giảng nào truyền được: người lớn cũng học, và học là chuyện bình thường.
Việc mẹ làm được tuần này: học năm câu, dùng đúng năm câu đó với con mỗi ngày. Bộ ba mươi câu theo mốc trong ngày nằm ở bài 30 câu tiếng Anh mẹ nói với con mỗi ngày.
Bốn vai này đừng làm cả bốn cùng lúc. Chọn một vai mẹ đang yếu nhất, làm bốn tuần, rồi mới thêm vai thứ hai.
Mười năm dạy người Việt cho Hằng một quan sát lặp đi lặp lại: người đi được đường dài không phải người mua được giáo trình xịn nhất, mà là người có ai đó ngồi cùng đủ lâu. Ở trẻ con cũng vậy, và chuyện này có nguồn.
Có hai nghiên cứu kinh điển đi tìm điểm chung của những đứa trẻ tự biết đọc trước khi vào lớp một. Một cuốn giáo trình sư phạm của Anh dẫn lại cả hai: nghiên cứu của Durkin ở Mỹ, sách ghi năm 1966, và của Clark ở Anh, sách ghi năm 1976.
Kết quả không có bộ giáo trình nào cả. Điểm chung của những đứa trẻ đó là cha mẹ đọc cho con nghe thường xuyên và chịu trả lời câu hỏi của con, sẵn sàng dừng việc đang làm để nói cho con biết chữ đó là chữ gì. Trong nhà có ít nhất một người lớn, thường là mẹ, gắn bó thật sự với tiến bộ của con. Sách nói thêm rằng rất ít phụ huynh trong nhóm đó dạy con âm chữ cái, và hoàn cảnh kinh tế gia đình không phải yếu tố có ý nghĩa trong nghiên cứu.
Đọc tới đây mẹ dễ thở ra một cái. Nhưng Hằng phải nói rõ giới hạn, nếu không thì đoạn trên thành một lời an ủi sai. Những đứa trẻ đó là trẻ bản xứ, đang học đọc chính tiếng mẹ đẻ của chúng, đã nói thạo tiếng Anh trước khi cầm quyển sách đầu tiên. Con của mẹ ở Việt Nam thì ngược lại: con phải học cả âm, cả chữ, cả nghĩa cùng lúc, và mỗi ngày nghe tiếng Anh rất ít.
Nên mẹ mượn được nguyên tắc, không mượn được kết luận. Nguyên tắc mượn được: thứ tạo ra khác biệt là có người lớn ngồi cùng và chịu trả lời, không phải bộ giáo trình đắt tiền, và nó không phụ thuộc vào thu nhập của nhà mình. Kết luận không mượn được: không được suy ra rằng cứ có mẹ ngồi cùng là con tự biết tiếng Anh. Nguồn âm chuẩn vẫn phải có, và phải đều.
Speakout có nguyên tắc Đúng, Đủ, Đều. Hằng chia lại ba chữ đó cho hai bên trong nhà mẹ.
Đúng và Đủ là chuyện của nguồn mẫu, một bản ghi giọng chuẩn hoặc một khoá học có lộ trình. Mẹ không gánh hai chữ này, và đừng cố gánh. Đều là chữ của mẹ, không ai giữ thay được. Mười lăm phút mỗi tối trong sáu tháng ăn đứt ba tiếng dồn một buổi rồi nghỉ ba tuần.
Nhưng có một chuyện mẹ vẫn nên làm cho chính mẹ: muốn làm vai người chọn nguồn cho tử tế thì tai mẹ phải nghe ra được. Tai chưa phân biệt được hai âm gần nhau thì mẹ không biết nguồn mình chọn là chuẩn hay lệch, cũng không biết con đang đọc trệch chỗ nào.
Mẹ đo tai mình trước bằng bài Tự kiểm tra phát âm tiếng Anh, mười lăm phút, chỉ cần cái điện thoại. Nếu mẹ gần như bắt đầu lại từ con số không, lộ trình từng bước nằm ở Mất gốc tiếng Anh bắt đầu từ đâu.
Được, nếu hiểu đúng chữ kèm. Mẹ không làm được việc dạy phát âm, nhưng làm được việc tạo cơ hội, ghi nhận, ngồi cùng và làm gương. Bốn việc đó mới quyết định con có đi được đường dài hay không.
Từ vai mẹ đang yếu nhất. Phần lớn các mẹ yếu nhất ở vai cùng làm, vì nghĩ phải biết mới ngồi được. Chọn một vai, làm bốn tuần, rồi mới thêm vai thứ hai.
Gia sư giải quyết được phần chuyên môn, tức chữ Đúng và chữ Đủ. Nhưng chữ Đều vẫn là của mẹ, vì gia sư không có mặt trong nhà sáu ngày còn lại của tuần.
Không muộn, chỉ khác cách làm. Với con lớn thì bớt phần trò chơi, tăng phần cùng làm và làm gương, vì con ở tuổi này học từ quan sát nhiều hơn từ lời dặn.
Học cùng, nhưng đi hai đường. Con đi bằng tai và bằng trò chơi. Mẹ đi bằng lộ trình có ý thức, bắt đầu từ cấp Âm. Chờ mình đủ chuẩn rồi mới bắt đầu thường có nghĩa là không bao giờ bắt đầu.
Nếu mẹ từng đặt một quyển sách tiếng Anh xuống vì nghĩ mình có biết gì đâu, Hằng mong bài này đổi được chỗ mẹ đang đứng. Mẹ không cần giỏi để kèm con, mẹ cần nghe ra và mẹ cần đều.
Hằng mời mẹ xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không cần chờ lịch. Trong buổi đó mẹ sẽ nghe ra chỗ nào trong câu của mình đang lệch, và biết mình đang đứng ở đâu để chọn đường cho hai mẹ con.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live