Có một cách tiếp cận rất phổ biến mà Hằng nghĩ nên bỏ.
Người ta liệt kê ba mươi lỗi phát âm, mỗi lỗi một dòng, kèm ví dụ. Bạn đọc, gật gù, thấy mình dính nhiều lỗi. Rồi bạn đóng trang lại và không biết bắt đầu từ đâu, vì ba mươi thứ rời rạc thì không ai sửa nổi.
Bài này Hằng làm khác. Hằng gom lỗi theo gốc, vì các lỗi của người Việt không rời rạc. Chúng đến từ một số ít thói quen của tiếng mẹ đẻ. Sửa được cái gốc thì cả chùm lỗi đi theo.
Có năm nhóm. Sửa theo thứ tự này thì bạn đi nhanh hơn nhiều so với nhặt từng lỗi.
Đây là nhóm lớn nhất và cũng là gốc của phần lớn lỗi.
Tiếng Anh có những âm mà tiếng Việt không có. Khi gặp một âm không tồn tại trong hệ thống của mình, não bạn tự động kéo nó về âm tiếng Việt gần nhất. Bạn không cố ý làm vậy, đó là phản xạ.
Kết quả là một loạt âm bị gộp lại. Những âm cần đặt lưỡi giữa hai hàm răng thì bị đổi thành âm đầu lưỡi chạm lợi. Những âm cần cuộn lưỡi không chạm thì bị đổi thành âm chạm. Những âm rung nhẹ thì bị đổi thành âm không rung.
Vấn đề không phải là bạn phát âm xấu. Vấn đề là hai từ khác nhau bị bạn phát ra thành cùng một từ, nên người nghe phải đoán.
Cách tự kiểm: dùng cặp từ chỉ khác nhau một âm. Đọc liên tiếp, ghi âm, nghe lại. Nếu hai từ nghe giống hệt nhau thì bạn đang gộp hai âm làm một. Đây là phép thử khách quan nhất và không cần ai chấm hộ.
Chi tiết nhóm này Hằng viết riêng ở Người Việt phát âm sai 44 âm và 26 chữ.
Tiếng Việt kết thúc âm tiết rất nhẹ. Tiếng Anh thì nhiều từ kết thúc bằng phụ âm cần bật ra rõ.
Miệng bạn làm theo thói quen cũ nên đóng lại sớm. Bạn tưởng đã đọc xong từ, thực ra mới được hai phần ba.
Đây là nhóm gây hiểu sai nghĩa nhiều nhất, vì phần cuối chở số nhiều, chở thì quá khứ, chở sở hữu. Mất nó là mất thông tin chứ không phải nghe hơi lạ.
Cách tự kiểm: đưa lòng bàn tay cách miệng một gang khi đọc các từ có âm bật hơi ở cuối. Không cảm nhận được luồng hơi nghĩa là bạn đang nuốt. Chi tiết ở bài Âm cuối trong tiếng Anh.
Tiếng Việt cho mỗi tiếng một trọng lượng gần bằng nhau, vì tiếng nào cũng có dấu riêng.
Tiếng Anh thì có chỗ nhấn chỗ nhẹ. Trong một từ nhiều âm tiết, chỉ một âm tiết được nhấn, các âm tiết còn lại đọc nhẹ và ngắn lại.
Khi bạn đọc đều hết, người nghe mất mốc để nhận diện từ. Họ nghe một chuỗi âm mà không dựng lại được thành từ nào trong đầu, dù bạn đã phát đủ mọi âm.
Cách tự kiểm: vỗ tay theo trọng âm khi đọc. Nếu bạn vỗ đều tay cho mọi âm tiết thì bạn đang đọc phẳng. Chi tiết ở Trọng âm từ trong tiếng Anh.
Người bản xứ nói dính. Các từ trượt vào nhau, phụ âm cuối chạy sang từ sau.
Người Việt nói rời từng từ, vì tiếng Việt vốn là ngôn ngữ đơn âm tiết có ranh giới rõ.
Nói rời thì người nghe vẫn hiểu, nhưng nghe gãy khúc và mất tự nhiên. Quan trọng hơn, vì miệng bạn chưa từng đi qua các chuỗi dính, tai bạn cũng không nhận ra chúng khi người khác nói. Đây là một trong những lý do lớn khiến bạn nghe không kịp.
Cách tự kiểm: đọc một câu ngắn và để ý xem giữa các từ có khoảng lặng nhỏ không. Có khoảng lặng nghĩa là bạn đang tách. Chi tiết ở Nối âm trong tiếng Anh.
Tiếng Việt dùng cao độ để phân biệt từ qua các dấu, nên cao độ đã bị dùng hết. Tiếng Anh dùng cao độ cho cả câu, để báo đây là câu hỏi hay câu kể, ý đã trọn hay còn tiếp, và cả thái độ của người nói.
Câu phẳng làm người nghe mệt và đôi khi hiểu sai thái độ của bạn.
Cách tự kiểm: ghi âm một câu hỏi và một câu kể của bạn, nghe lại xem hai câu có khác nhau về đường lên xuống không. Nếu giống nhau thì bạn đang nói phẳng.
Đây là phần Hằng muốn bạn nhớ nhất.
Năm nhóm trên xếp theo đúng thứ tự cần sửa: âm đơn trước, rồi âm cuối, rồi trọng âm, rồi nối âm, rồi ngữ điệu. Đây chính là các cấp Âm, Từ, Cụm, Câu trong lộ trình sáu cấp.
Nếu bạn nhảy vào sửa ngữ điệu khi âm đơn còn lệch, bạn sẽ có một câu lên xuống rất hay mà các âm bên trong vẫn sai. Người nghe vẫn không hiểu.
Ngược lại, sửa xong nhóm một và nhóm hai thì rất nhiều lỗi ở các nhóm sau tự nhẹ đi, vì chúng vốn dựa trên phần âm.
Đây cũng là ý của nguyên tắc mười lăm phần trăm: làm đúng phần đầu của hệ thống thì phần còn lại nhẹ đi rất nhiều.
Ngày một, ghi âm giọng mình đọc một đoạn ba mươi giây. Giữ làm mốc.
Ngày hai, làm bài cặp từ tối thiểu, mười lăm cặp thuộc nhóm một. Ghi ra những cặp bạn nghe giống nhau.
Ngày ba, kiểm nhóm hai bằng bài tay trước miệng, hai mươi từ có âm cuối.
Ngày bốn, kiểm nhóm ba bằng bài vỗ tay theo trọng âm, hai mươi từ nhiều âm tiết.
Ngày năm, chọn ba lỗi nặng nhất trong danh sách bạn vừa lập. Chỉ ba thôi.
Ngày sáu, sửa ba lỗi đó, mỗi lỗi lặp mười lần có ghi âm.
Ngày bảy, đọc lại đoạn ngày một, ghi âm, so hai bản.
Bạn để ý cả tuần chỉ sửa ba lỗi. Đó là cố ý. Ba lỗi sửa tới nơi có giá trị hơn ba mươi lỗi biết mà không làm gì.
Hằng nói thật phần này.
Bạn tự sửa được những lỗi mà tai bạn nghe ra khác biệt. Bạn không tự sửa được những âm mà tai bạn chưa phân biệt nổi, và đó lại đúng là nhóm gây hại nhất, vì bạn không biết là mình đang sai.
Thêm nữa, lưỡi, môi, hơi thở mỗi người một khác. Cùng một hướng dẫn, hai người ra hai kết quả. Video không nhìn được miệng bạn đang lệch chỗ nào.
Nên cách dùng đúng của bài này là: tự sửa phần lớn quãng đường, rồi tìm người nghe cho những chỗ bạn nghi mà gỡ mãi không ra.
Gom lại có năm nhóm gốc: thay âm lạ bằng âm quen, nuốt âm cuối, đọc đều mọi âm tiết, tách rời các từ khi nói, và nói câu phẳng không lên xuống.
Sửa theo thứ tự âm đơn, âm cuối, trọng âm, nối âm, ngữ điệu. Đây đúng là thứ tự các cấp trong lộ trình, và sửa nhóm đầu thì nhiều lỗi nhóm sau tự nhẹ đi.
Dùng ba phép thử: cặp từ tối thiểu cho âm đơn, tay trước miệng cho âm cuối, vỗ tay theo trọng âm cho nhịp từ. Cả ba đều tự làm được và cho kết quả khách quan.
Tuỳ số lỗi và mức luyện đều. Hằng không đưa con số chung. Nhưng sửa ba lỗi nặng nhất tới nơi thường tạo khác biệt rõ hơn nhiều so với biết ba mươi lỗi mà không sửa cái nào.
Đủ cho phần lớn quãng đường, nếu bạn ghi âm và dùng các phép thử ở trên. Phần không tự sửa được là những âm tai bạn chưa nghe ra khác biệt, chỗ đó cần người nghe giúp.
Nếu bạn biết mình sai mà không xác định được sai chỗ nào, đó là cảm giác rất khó chịu và Hằng gặp hoài. Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không phải chờ lịch. Có được danh sách cụ thể ba lỗi nặng nhất của mình rồi thì việc luyện sẽ rõ ràng hẳn.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live