Có một cảm giác gần như ai học tiếng Anh cũng từng trải qua. Ngồi trong một cuộc họp, hoặc xem một đoạn phim, nghe người ta nói mà như vịt nghe sấm. Từng chữ mình đều biết, ghép lại thì không ra gì cả.
Rồi bạn bật phụ đề lên. Bạn nhìn dòng chữ và thấy toàn từ quen. Không có từ nào lạ. Bạn tự hỏi vì sao lúc nãy mình nghe không ra.
Câu trả lời phần lớn nằm ở nối âm.
Nối âm trong tiếng anh là hiện tượng các từ dính vào nhau khi nói liền mạch, làm ranh giới giữa từ này và từ kia biến mất. Người bản xứ không nói nhanh hơn bạn tưởng. Họ nói dính. Tai bạn đang tìm từng từ rời, mà thứ phát ra là một chuỗi liền.
Tiếng Việt là ngôn ngữ đơn âm tiết. Mỗi tiếng đứng riêng, có thanh điệu riêng, có ranh giới rõ ràng. Bạn nói "đi làm về", ba tiếng tách bạch, không tiếng nào dính vào tiếng nào.
Tiếng Anh thì ngược lại. Trong một cụm, các từ trượt vào nhau. *an apple* nghe thành một khối liền. *what do you* nghe gọn lại còn một cụm ngắn. *not at all* dính thành một chuỗi mà nếu tra từng chữ bạn sẽ không nhận ra.
Suốt nhiều năm, bạn học từ vựng theo mặt chữ, nghe từng từ đọc rời trên phần mềm tra từ. Não bạn lưu mỗi từ như một hòn đảo riêng. Đến khi nghe người thật nói, họ đưa ra một dải liền, não bạn không có mẫu nào để đối chiếu.
Đây là chỗ Hằng muốn bạn thấy rõ: nghe và nói không phải hai kỹ năng tách rời. Bạn nghe được cái mà bạn nói được. Nếu miệng bạn chưa từng nối âm, tai bạn cũng chưa từng quen với chuỗi nối. Học nối âm là học nghe.
Nối âm không phải chuyện ngẫu nhiên. Nó có luật. Nắm bốn kiểu này là bạn xử lý được phần lớn trường hợp gặp hàng ngày.
Đây là kiểu phổ biến nhất. Từ trước kết thúc bằng phụ âm, từ sau bắt đầu bằng nguyên âm, thì phụ âm đó trượt sang làm âm đầu của từ sau.
*an apple* nghe như một khối, âm n dính vào a. *pick it up* ba từ dính thành một chuỗi. *turn off* âm n chạy sang o.
Bạn tập bằng cách cố ý đọc chậm rồi kéo phụ âm sang, đừng để khoảng lặng giữa hai từ.
Khi từ trước kết thúc và từ sau bắt đầu bằng cùng một phụ âm, người ta không đọc hai lần. Họ giữ hơi rồi bật ra một lần, dài hơn một chút.
*black coffee* chỉ bật âm k một lần. *bus stop* âm s giữ dài rồi mới thả. *good day* âm d chỉ một lần.
Người Việt hay đọc rõ cả hai, thành ra câu bị gãy khúc, nghe cứng.
Khi hai nguyên âm đứng cạnh nhau, người bản xứ chèn một âm trượt rất nhẹ vào giữa để nối cho liền.
*go on* có một âm trượt nhẹ giống w chen vào. *my own* cũng vậy. *I am* có một âm trượt nhẹ giống y.
Bạn không cần đọc rõ âm chèn này. Chỉ cần đừng ngắt giữa hai nguyên âm, âm trượt sẽ tự xuất hiện.
Có những cặp âm khi đứng cạnh nhau thì hoà lại thành một âm mới.
*did you* không đọc rời thành hai từ, hai âm hoà thành một âm mới nghe như một tiếng. *want to* rút gọn lại. *what about* dính và biến âm.
Đây là kiểu làm người học sốc nhất, vì âm nghe được không giống chữ viết chút nào. Nhưng chỉ có vài cặp thường gặp, học thuộc mấy cặp đó là đủ dùng.
Hằng cần nói rõ chỗ này vì rất nhiều người nhảy cóc vào đây.
Trong phương pháp Speakout, thứ tự là Âm, Từ, Cụm, Câu, Đoạn, Bài. Nối âm nằm ở cấp Cụm. Nghĩa là nó chỉ có tác dụng khi bạn đã sửa xong âm đơn ở cấp Âm và đặt đúng trọng âm ở cấp Từ.
Nếu 44 âm gốc còn lệch mà bạn lao vào tập nối, bạn sẽ nối những âm sai lại với nhau. Kết quả là một chuỗi sai liền mạch, nghe còn khó hiểu hơn trước.
Bạn kiểm lại nền của mình ở bài trụ Phát âm tiếng Anh: học từ gốc cho người Việt. Nếu chưa chắc phần trọng âm, đọc Trọng âm từ trong tiếng Anh trước rồi hãy quay lại đây.
Đây là lịch cho người bận, mỗi ngày hai mươi tới ba mươi phút. Bạn chỉ cần một đoạn audio ngắn khoảng ba mươi giây, có kèm lời.
Ngày một, nghe đoạn đó năm lần, không nhìn lời. Ghi ra giấy những chỗ bạn nghe thành một khối mà không tách được từ. Đây là danh sách chỗ nối của bạn.
Ngày hai, mở lời ra, đối chiếu. Bạn sẽ thấy đúng những chỗ đó là chỗ nối âm. Đánh dấu từng chỗ, ghi rõ nó thuộc kiểu nào trong bốn kiểu trên.
Ngày ba và bốn, tập đọc từng cụm đã đánh dấu. Đọc chậm trước, cố ý kéo cho dính. Rồi tăng dần tốc độ. Mỗi cụm mười lần.
Ngày năm, đọc cả đoạn ba mươi giây theo audio, cố bám nhịp của người nói.
Ngày sáu, ghi âm giọng mình đọc đoạn đó, nghe lại, so với bản gốc. Nghe xem chỗ nào mình còn ngắt mà người ta thì dính.
Ngày bảy, nghe lại đoạn audio ban đầu, không nhìn lời. Bạn sẽ nghe ra nhiều hơn hẳn ngày một. Không phải vì tai bạn thính hơn, mà vì miệng bạn đã đi qua những chuỗi đó rồi.
Bạn để ý là cả tuần chỉ làm với một đoạn ba mươi giây. Đó là cố ý. Làm kỹ một đoạn có giá trị hơn nghe lướt hai mươi đoạn.
Người bản xứ không nói nhanh, họ nói dính. Bạn nghe không ra vì tai bạn đang tìm từng từ rời.
Có bốn kiểu nối: phụ âm trượt sang nguyên âm, hai phụ âm giống nhau bật một lần, âm trượt chen giữa hai nguyên âm, và vài cặp âm hoà thành âm mới.
Và quan trọng nhất: nối âm là cấp Cụm, phải đứng sau âm đơn và trọng âm. Nối những âm sai lại với nhau chỉ làm cái sai chạy nhanh hơn.
Là hiện tượng các từ dính vào nhau khi nói liền mạch, làm ranh giới giữa các từ biến mất. Đây là lý do người bản xứ nghe như nói rất nhanh, dù tốc độ thật không nhanh hơn bạn nói tiếng Việt.
Vì bạn học từ theo mặt chữ và nghe từng từ đọc rời, nên não lưu mỗi từ như một đơn vị riêng. Khi người ta nói thành chuỗi dính, não không có mẫu nào để đối chiếu. Bạn đọc thêm bài Vì sao nghe tiếng Anh không hiểu dù biết hết từ.
Có, và đây là lợi ích lớn nhất. Bạn nghe được cái mà bạn nói được. Khi miệng bạn quen nối, tai bạn nhận ra chuỗi nối trong lời người khác nhanh hơn nhiều.
Sau khi đã sửa xong âm đơn và nắm được trọng âm. Nối âm nằm ở cấp Cụm trong sáu cấp của phương pháp Speakout. Nhảy vào sớm quá thì bạn chỉ nối những âm còn sai lại với nhau.
Được, với điều kiện bạn có audio kèm lời để đối chiếu và bạn ghi âm lại giọng mình. Chỗ khó khi tự tập là những chỗ bạn tưởng mình đã nối đúng nhưng thật ra vẫn đang ngắt, đó là lúc cần người nghe và chỉ ra.
Nếu bạn muốn biết trong câu của mình, chỗ nào đang ngắt mà lẽ ra phải dính, Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học được ngay, không phải chờ lịch. Nghe ra được chỗ lệch của mình rồi thì việc luyện nhẹ đi rất nhiều, vì bạn thôi tập mò.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live