Bạn học đều ba tháng. Sáng nào cũng dậy sớm hai mươi phút. Tối nào cũng luyện một đoạn.
Rồi bạn ngồi xuống, tự hỏi một câu tưởng như dễ trả lời: mình có khá hơn không? Không có câu trả lời rõ ràng nào bật ra. Ngày tốt thấy mình tiến. Ngày mệt thấy mình đứng yên. Cứ thế bập bênh theo tâm trạng, và tâm trạng thì nhiều hôm không tốt.
Có một câu học viên viết cho Hằng ngắn thôi mà đúng ghê: "TIẾNG ANH CỦA MÌNH VẪN KHÔNG TIẾN TRIỂN GÌ". Câu đó không phải sự thật. Là kết quả của việc đo bằng cảm giác. Đo bằng cảm giác thì bao giờ cũng thấy tệ, vì tiếng Anh không có tiếng vỗ tay nào vang lên khi bạn tiến thêm một bước.
Trong phương pháp Speakout, có một câu Hằng nhắc suốt: đo được thì mới giữ được. Không đo được thì mọi lời khuyên "cứ kiên trì đi" đều rỗng, vì kiên trì với cái gì mà mình còn không nhìn thấy?
Cấu trúc học nói đi theo sáu cấp: Âm, Từ, Cụm, Câu, Đoạn, Bài. Điều nhiều người bỏ sót là mỗi cấp có chỉ dấu đo riêng, không dùng chung được. Đo cấp Từ mà nghĩ mình đang đo trôi chảy, thì tuần nào cũng thấy mình dốt, vì bạn đang chấm bài lớp năm bằng đề lớp mười.
Bài này không dạy sửa. Bài này dạy một việc khác, ít người làm: theo dõi tiến bộ theo tuần, để bạn có bằng chứng thay cho cảm giác. Có bằng chứng thì lúc mệt bạn vẫn đứng dậy được.
Nếu chưa biết mình đang ở cấp nào, làm bài tự kiểm tra phát âm tiếng Anh mười lăm phút trước đã. Bài đó chấm bạn tại một thời điểm. Bài này chấm bạn theo thời gian. Hai việc khác nhau.
Đây là chỗ nhiều người tự đo sai và tự đánh trượt mình oan.
Một, cùng một bộ mẫu qua các tuần. Chọn một đoạn ngắn, một danh sách từ, một câu, dùng đúng bộ đó lặp lại mỗi tuần. Đổi bộ mẫu là đổi thước, đo xong không so được, kể cả với chính mình tuần trước.
Hai, cùng một tiêu chí mỗi lần đo. Tuần một nghe âm cuối, tuần hai nghe trọng âm, tuần ba lại quay về âm cuối. Ba tuần không cho bạn kết luận nào cả. Chọn một tiêu chí, giữ đúng nó hai đến bốn tuần liên tiếp.
Ba, đo ba đến bốn tuần rồi mới kết luận. Một tuần chỉ là một điểm, không phải xu hướng. Hai tuần cũng chưa đủ. Bốn điểm mới bắt đầu vẽ thành một đường, và đường đó mới là câu trả lời thật.
Bốn, đo bằng tai người khác hoặc bằng máy, không đo bằng tai mình. Tai bạn đã quen với âm bạn phát ra mấy chục năm, không phát hiện được chỗ lệch nữa. Cần một trọng tài khách quan. Nhờ một người khác nghe giúp, hoặc dùng công cụ nhập giọng nói trên điện thoại để máy gõ lại thứ nó nghe được. Máy không nể mặt bạn.
Cấp Âm. Chọn năm cặp từ tối thiểu quen thuộc, ví dụ *ship* và *sheep*, *thin* và *tin*, *light* và *right*, *van* và *fan*, *sit* và *seat*. Mở công cụ nhập giọng nói trên điện thoại, đọc lần lượt mười từ. Đếm bao nhiêu từ máy gõ đúng thứ bạn định đọc. Tuần trên tuần, con số này nên nhích lên.
Cấp Từ. Chọn mười từ nhiều âm tiết bạn dùng thật, ví dụ *photography, information, decision, ability, computer, important, comfortable, technology, opportunity, develop*. Thu âm, nhờ người có tai tiếng Anh nghe hoặc dùng công cụ chấm âm. Đếm bao nhiêu từ được nhấn đúng chỗ. Nếu chưa có ai giúp, tra từ điển và tự đối chiếu từng từ với phiên âm chuẩn.
Cấp Cụm. Chọn năm cụm nối âm thông dụng, ví dụ *turn it off*, *look it up*, *pick it up*, *take it out*, *put it away*. Thu âm rồi nghe lại. Đếm bao nhiêu cụm bạn nói dính được, các từ chạy sang nhau tự nhiên, và bao nhiêu cụm còn tách rời như trả bài.
Cấp Câu và Đoạn. Chọn một chủ đề rất quen, ví dụ hôm nay bạn làm gì. Bấm thu, nói liền sáu mươi giây. Nghe lại và đếm ba con số: số lần bạn dừng lâu quá ba giây để tìm từ, số lần bạn lặp lại cùng một câu vì kẹt, và tổng số câu bạn nói ra được thành lời trước khi hết giờ.
Đừng làm cả bốn cùng lúc. Chọn cấp thấp nhất bạn còn kẹt, đo đến khi thấy xu hướng rõ, rồi mới sang cấp kế tiếp.
Mở một tờ giấy hoặc một file bất kỳ, kẻ năm cột, điền dần theo tuần.
| Tuần | Cấp Âm, số từ máy gõ đúng trên 10 | Cấp Từ, số từ nhấn đúng trên 10 | Cấp Cụm, số cụm nối dính trên 5 | Số câu nói được trong 60 giây |
|---|---|---|---|---|
| Tuần 1 | 4 | 5 | 1 | 6 |
| Tuần 2 | 5 | 5 | 2 | 7 |
| Tuần 3 | 6 | 6 | 2 | 8 |
Ba dòng thôi đã đủ cho bạn thấy một hình dạng. Đường đi lên chậm rãi, không đều, có cột đứng yên một tuần, có cột nhích một bậc. Đó là hình dạng thật của tiến bộ trong việc học nói. Nó không dựng đứng như trong quảng cáo, nó nhích từng bậc nhỏ và có đoạn phẳng ở giữa.
Nếu sau bốn tuần bảng vẫn phẳng ngang hoàn toàn, không cột nào nhích, đó là tín hiệu nhìn lại cách luyện, không phải tín hiệu để bỏ.
Bẫy một, đo quá nhiều tiêu chí cùng lúc. Tuần nào cũng chấm mười thứ, kết quả rối, không kết luận được gì. Cách chữa: một cấp, một tiêu chí, ba đến bốn tuần liên tiếp.
Bẫy hai, đo vào ngày mệt rồi kết luận mình đứng yên. Ngày mất ngủ, ngày công việc dồn, giọng nghẹt, tai kém tập trung, kết quả tệ hơn tuần trước. Bạn kết luận mình tụt. Không phải bạn tụt, là ngày đó bạn đo trong điều kiện xấu. Chọn cùng một khung giờ mỗi tuần, hôm quá mệt thì dời sang ngày mai, đừng đo cho có.
Bẫy ba, bỏ đo khi thấy điểm không tăng một tuần. Đây là bẫy đắt nhất. Người ta hay bỏ đúng lúc tiến bộ thật sắp xuất hiện. Trong việc học nói, có đoạn phẳng dài trước khi bật lên một bậc. Đoạn phẳng đó không phải bạn đứng yên, là cơ miệng và tai đang tích đủ nguyên liệu để chuyển đổi.
Học viên hay viết cho Hằng: "hăm hở bắt đầu, duy trì được vài tuần, mông lung rồi lại bỏ dở". Cái mông lung đó thường xuất hiện đúng khi bảng có một tuần phẳng.
Đánh dấu những dòng bạn làm được ngay tuần này.
Từ năm dòng trở lên, bạn đã có một hệ đo dùng được. Dưới ba dòng thì hệ đo của bạn đang chưa đủ chặt, và đó là lý do bạn cứ thấy mình đứng yên dù đã học đều.
Bạn không dốt. Bạn chỉ đang đo bằng cảm giác, mà cảm giác thì hôm nào cũng đứng về phía nghi ngờ bạn.
Chọn một cấp thấp nhất bạn còn kẹt, chọn một thước đo cụ thể, giữ cùng bộ mẫu, cùng tiêu chí, cùng khung giờ, đo ba đến bốn tuần rồi mới kết luận. Ghi vào bảng năm cột.
Khi bạn có bảng, câu hỏi "mình có khá lên không" không còn treo lơ lửng nữa. Nó có một câu trả lời dạng số, và dạng số thì cãi tâm trạng được.
Thường ba đến bốn tuần cho cấp Âm và cấp Từ, sáu đến tám tuần cho cấp Câu và cấp Đoạn. Cấp càng cao càng cần nhiều nguyên liệu, đường đi lên chậm hơn nhưng bền hơn. Bài học tiếng Anh giao tiếp mất bao lâu nói kỹ hơn về khung thời gian.
Đọc thu âm rồi mở phiên âm trong từ điển. Dấu nháy nhỏ trong phiên âm đặt trước âm tiết mang trọng âm. Nghe lại và đối chiếu xem bạn có đọc to hơn, dài hơn, rõ hơn ở đúng âm tiết đó không. Không hoàn hảo, nhưng đủ dùng ở giai đoạn đầu.
Chưa bỏ. Đổi một trong ba thứ: bộ mẫu quá khó, tiêu chí đo chưa phù hợp cấp đang đo, hoặc thời lượng luyện trong tuần quá ít. Sửa một trong ba, đo thêm bốn tuần nữa.
Với cấp Âm và một phần cấp Từ, máy tin được ở mức tham khảo, đủ để bạn thấy xu hướng theo tuần. Với cấp Cụm, cấp Câu và cấp Đoạn thì tai người tin hơn máy.
Không, và đây là lỗi phổ biến nhất. Chọn cấp thấp nhất bạn còn kẹt, đo đến khi thấy xu hướng rõ, rồi mới thêm cấp kế tiếp.
Nếu bạn đã học đều một thời gian và câu "mình không thấy mình tiến" cứ quay lại mỗi tuần, Hằng mong bạn ra khỏi bài này với một ý nghĩ khác: có thể bạn đã tiến, chỉ là bạn chưa có cách nhìn ra.
Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không cần chờ lịch. Trong buổi đó bạn sẽ thấy cách đọc bảng đo của mình, và vì sao có những đoạn phẳng cần đi qua chứ không phải cần chạy khỏi.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live