Có một hành vi mà nhiều người kể lại với Hằng trong sự xấu hổ.
Thấy sếp người nước ngoài đi ngang, họ tìm cớ tránh. Có người ngồi xó góc cúi mặt làm lơ. Có người ra ngoài nghe điện thoại giả. Rồi về chỗ ngồi, tự trách mình hèn.
Bạn không hèn. Bạn đang tự bảo vệ mình khỏi một trải nghiệm đã từng làm bạn đau.
Lời khuyên phổ biến cho tình huống này là: cứ nói chuyện với người nước ngoài nhiều vào, khắc quen. Hằng thấy lời khuyên đó đúng một nửa, và cái nửa còn lại làm hại khá nhiều người.
Vì nói với người bản xứ khi bạn chưa sẵn sàng không tạo ra tiến bộ. Nó tạo ra thêm một lần thất bại, và thất bại thì củng cố nỗi sợ.
Bài này Hằng chỉ cách chuẩn bị để buổi nói đầu tiên thành một trải nghiệm tốt, chứ không thành một vết thương nữa.
Có ba chuyện xảy ra khi bạn nói với người bản xứ trong lúc nền âm còn lệch.
Một, bạn bị hỏi lại nhiều lần. Mỗi lần bị hỏi lại là một lần bạn thấy mình kém. Sau vài lần, phản xạ của bạn là nói ít đi cho an toàn.
Hai, bạn không nghe kịp họ. Họ nói nhanh, nói dính, dùng cách diễn đạt đời thường. Bạn bắt được vài từ lẻ rồi mất mạch. Bạn gật đầu cho qua, và về nhà thấy mình vô dụng.
Ba, bạn không biết mình sai chỗ nào. Người bản xứ phần lớn sẽ không sửa bạn. Họ lịch sự, họ đoán ý bạn, họ gật đầu. Bạn về nhà không thu được thông tin gì có ích, chỉ thu được cảm giác.
Đây là chỗ Hằng muốn bạn nhìn rõ: nói với người bản xứ là để dùng cái mình đã có, không phải để sửa cái mình đang sai. Người bản xứ giỏi tiếng Anh, nhưng giỏi tiếng Anh không đồng nghĩa với biết chỉ cho bạn đặt lưỡi ở đâu. Giống như bạn nói tiếng Việt rất tốt, nhưng chưa chắc chỉ được cho người nước ngoài cách phát âm dấu ngã.
Việc một, sửa các âm trong nhóm từ bạn sẽ dùng. Không cần cả bốn mươi bốn âm. Bạn liệt kê ba mươi từ và mười cụm bạn chắc chắn sẽ dùng trong tình huống sắp tới, rồi sửa âm cho đúng nhóm đó. Hẹp mà chắc.
Việc hai, chuẩn bị năm cụm xử lý tình huống. Đây là phần cứu bạn nhiều nhất mà ít ai chuẩn bị.
Khi bạn không nghe rõ, khi bạn cần vài giây để nghĩ, khi bạn không biết một từ, phản xạ của phần lớn người Việt là im lặng. Im lặng làm không khí nặng và làm bạn hoảng thêm.
Có sẵn năm cụm để xin nhắc lại, xin nói chậm hơn, xác nhận lại xem mình hiểu đúng chưa, nói rằng mình chưa biết từ đó, hoặc xin một nhịp để nghĩ. Luyện năm cụm này cho bật ra tự động là bạn đã gỡ được phần lớn nỗi sợ đứng hình.
Việc ba, tập nói to trong điều kiện gần thật. Đứng dậy, nói to như đang nói với người ngồi đối diện. Nói lẩm bẩm khi ngồi một mình rất khác với nói trước mặt người khác, cả về hơi lẫn về áp lực.
Không phải cuộc trò chuyện nào cũng hợp để bắt đầu.
Chọn người kiên nhẫn hơn là người giỏi. Người quen làm việc với người nước ngoài, người từng hướng dẫn ngôn ngữ, người có tính chậm rãi. Tránh bắt đầu bằng một cuộc họp quan trọng với người nói rất nhanh.
Chọn tình huống có chủ đề đoán trước được. Một cuộc trao đổi về đúng phần việc của bạn dễ hơn nhiều so với chuyện phiếm không biết sẽ đi đâu. Bạn chuẩn bị được, và bạn có sẵn vốn.
Chọn buổi ngắn. Mười lăm phút thành công tốt hơn một tiếng kiệt sức. Kết thúc khi còn đang thấy ổn, để lần sau bạn muốn quay lại.
Nói trước với họ rằng bạn đang luyện. Câu này gỡ được rất nhiều áp lực cho cả hai bên. Người ta sẽ tự động nói chậm hơn và kiên nhẫn hơn.
Một, nói chậm hơn bạn nghĩ là cần. Nói chậm và rõ luôn tốt hơn nói nhanh mà người ta phải căng tai. Không ai chấm bạn theo tốc độ.
Hai, xin nhắc lại thay vì gật đầu cho qua. Gật đầu khi chưa hiểu là thói quen tai hại nhất. Nó làm bạn mất thông tin và làm cuộc nói chuyện đi sai hướng.
Ba, ghi âm nếu được phép. Đây là cách duy nhất để sau buổi nói bạn có dữ liệu thật để xem lại, thay vì chỉ còn lại cảm giác.
Đây là phần quyết định buổi nói đó có giá trị hay không.
Ngay sau khi kết thúc, khi trí nhớ còn tươi, bạn viết ra ba thứ:
Những từ hoặc cụm bạn muốn nói mà không nói ra được.
Những chỗ người ta phải hỏi lại bạn.
Những chỗ bạn nghe không kịp.
Ba danh sách này chính là giáo trình của tuần tiếp theo. Nó cá nhân hoá hơn bất kỳ giáo trình nào bán sẵn, vì nó đến từ đúng đời sống của bạn.
Đây mới là cách nói chuyện với người nước ngoài tạo ra tiến bộ: không phải nhờ bản thân buổi nói, mà nhờ những gì bạn làm với nó sau đó.
Ngày một, liệt kê ba mươi từ và mười cụm bạn chắc sẽ dùng.
Ngày hai và ba, tra phát âm, sửa, ghi âm, lặp.
Ngày bốn, luyện năm cụm xử lý tình huống.
Ngày năm, tập nói to, đứng dậy, như đang nói với người thật.
Ngày sáu, tự dựng một cuộc trò chuyện giả, ghi âm cả buổi.
Ngày bảy, nghe lại, sửa ba chỗ lệch nhất. Không thêm nội dung mới.
Cần. Nói khi nền âm còn lệch thường dẫn tới bị hỏi lại nhiều lần và làm nỗi sợ nặng thêm. Nên sửa âm cho nhóm từ mình sẽ dùng, và chuẩn bị sẵn các cụm xử lý tình huống.
Phần lớn là không. Họ lịch sự và tự đoán ý bạn, nên bạn về nhà không thu được thông tin cụ thể nào để sửa. Nói với người bản xứ là để dùng cái mình có, không phải để sửa cái mình sai.
Người kiên nhẫn hơn là người giỏi, và tình huống có chủ đề đoán trước được. Buổi ngắn mười lăm phút thành công tốt hơn một tiếng kiệt sức.
Xin họ nhắc lại hoặc nói chậm hơn, đừng gật đầu cho qua. Bạn nên luyện sẵn cụm để xin nhắc lại cho tự nhiên. Xem thêm Vì sao nghe tiếng Anh không hiểu.
Luyện một mình theo vòng lặp nói ra, ghi âm, nghe lại, sửa. Cách này đi được phần lớn quãng đường. Xem Luyện nói tiếng Anh một mình.
Nếu bạn từng tránh mặt người nước ngoài rồi tự trách mình, Hằng hiểu và không xem đó là chuyện nhỏ. Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không phải chờ lịch. Chuẩn bị đúng chỗ trước thì buổi nói đầu tiên của bạn sẽ thành một lần thấy mình làm được, thay vì thêm một lần muốn trốn.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live