Có một cảnh quen thuộc với rất nhiều người đi làm.
Ai đó hỏi bạn một câu tiếng Anh. Bạn hiểu câu hỏi. Bạn biết mình muốn trả lời gì. Nhưng trong đầu bạn bắt đầu một quy trình: nghĩ câu tiếng Việt trước, tìm từ tiếng Anh tương ứng, ráp lại theo ngữ pháp, kiểm tra thì, rồi mới mở miệng. Xong hết chừng ấy bước thì người ta đã nói sang chuyện khác.
Bạn về nhà, thấy bực. Không phải bực người ta, bực chính mình. Từ vựng có, ngữ pháp có, mà tới lúc cần thì không bật ra được.
Phản xạ tiếng anh là gì. Nói gọn, đó là khả năng câu tiếng Anh bật ra mà không đi qua bước dịch trong đầu. Bạn nghe, bạn hiểu thẳng, bạn đáp thẳng. Không có tiếng Việt chen vào giữa.
Bài này Hằng chỉ cho bạn vì sao phản xạ không tự đến dù bạn học rất nhiều, và ba mắt xích cần nối lại.
Nhiều người hiểu nhầm chỗ này. Họ nghĩ phản xạ nghĩa là nói cho nhanh, nên cố tăng tốc độ, cố nói liến thoắng. Kết quả là nói nhanh mà sai, người nghe càng khó hiểu hơn.
Phản xạ là chuyện đường đi trong đầu, không phải chuyện tốc độ miệng.
Người có phản xạ nghe một cụm tiếng Anh thì nghĩa hiện ra thẳng, không qua trung gian. Giống như bạn nghe "trời mưa" thì hình ảnh mưa hiện ra ngay, bạn không dịch câu đó sang ngôn ngữ nào khác.
Người chưa có phản xạ thì mỗi câu phải đi một vòng: âm thanh, so với kho từ, dịch sang tiếng Việt, hiểu, rồi lại đi ngược lại khi muốn nói. Vòng đó tốn thời gian, và tốn cả năng lượng. Nói chuyện hai mươi phút là kiệt sức.
Sau nhiều năm đồng hành cùng học viên, Hằng thấy phản xạ không có được là do ba chỗ, thường đứt cả ba cùng lúc.
Đây là gốc, và cũng là chỗ ít người ngờ nhất.
Khi bạn học một từ, não bạn lưu lại một bản ghi âm. Nếu suốt mười năm bạn đọc từ đó theo kiểu Việt hoá, thì bản ghi trong đầu bạn là bản Việt hoá. Đến lúc người bản xứ phát âm thật, não đối chiếu và không thấy khớp, nên coi như từ lạ.
Không nhận ra từ thì không thể phản xạ. Bạn còn đang bận giải mã, lấy đâu ra tốc độ.
Đây chính là lý do Hằng luôn nói phát âm là móng nhà. Không phải vì phát âm đẹp, mà vì cả nghe lẫn phản xạ đều dựng trên kho âm đó. Bạn xem kỹ hơn ở bài trụ Phát âm tiếng Anh: học từ gốc cho người Việt.
Người bản xứ không lắp từng từ lại với nhau khi nói. Họ lấy sẵn cả cụm ra dùng. Trong đầu họ, những cụm hay dùng nằm sẵn thành khối, không phải ráp lại mỗi lần.
Bạn học từ vựng theo kiểu mỗi từ một dòng, nghĩa tiếng Việt bên cạnh. Đến lúc nói, bạn phải tự ráp từ rời thành câu, mà ráp thì chậm.
Đây là lý do nhiều người thuộc rất nhiều từ mà vẫn nói ngắc ngứ. Họ có gạch nhưng chưa có tường đúc sẵn.
Nghe và đọc là đầu vào. Nói và viết là đầu ra. Hằng hay ví như chuyện thai nghén và đau đẻ: nạp đủ chưa chắc đã ra được, phải có lúc rặn.
Phần lớn người học dồn hết thời gian cho đầu vào. Nghe podcast, xem phim, đọc bài. Rất tốt, nhưng đầu ra gần bằng không. Mỗi tuần không mở miệng nói được năm phút.
Phản xạ chỉ hình thành ở phần đầu ra. Bạn nạp một trăm giờ mà không lấy ra lần nào thì cái đường bật ra đó chưa từng được đi qua, làm sao nó thông được.
Đây là phần Hằng muốn bạn nhớ nhất trong bài.
Trong phương pháp Speakout, thứ tự là Âm, Từ, Cụm, Câu, Đoạn, Bài. Phản xạ nằm ở cấp Cụm. Không phải cấp Câu.
Vì sao. Vì câu thì vô hạn, bạn không thể luyện thuộc mọi câu. Nhưng cụm thì hữu hạn. Những cụm bạn dùng trong công việc hàng ngày, đếm đi đếm lại chỉ vài trăm. Luyện cho vài trăm cụm đó bật ra tự động là bạn đã có phản xạ trong phần lớn tình huống thật của mình.
Cụ thể, một cụm là những khối như: tôi nghĩ là, để tôi kiểm tra lại, bạn có thể nói lại được không, chuyện này hơi phức tạp. Bạn luyện cho từng khối bật ra nguyên khối, không phải ráp từng từ.
Và điều kiện bắt buộc: âm trong cụm đó phải đúng trước đã. Luyện cụm với âm sai thì bạn đang đúc sẵn những viên gạch lệch.
Đây là lịch cho người bận, mỗi ngày hai mươi tới ba mươi phút.
Ngày một, liệt kê hai mươi cụm bạn dùng nhiều nhất trong công việc. Không phải hai mươi từ, mà hai mươi cụm. Viết ra giấy.
Ngày hai, tra phát âm từng cụm, đọc to, ghi âm, nghe lại. Đánh dấu cụm nào bạn đang đọc lệch.
Ngày ba, sửa những cụm đã đánh dấu. Mỗi cụm đọc mười lần cho tới khi miệng chạy trơn.
Ngày bốn, tập bật ra không nhìn giấy. Bạn tự ra tình huống, cụm nào hợp thì bật cụm đó ra.
Ngày năm, ghép hai cụm liền nhau thành câu ngắn. Vẫn ghi âm, vẫn nghe lại.
Ngày sáu, tự nói một đoạn ba mươi giây về công việc của mình, cố ý dùng lại các cụm đã luyện.
Ngày bảy, nghe lại bản ghi ngày sáu và bản ghi ngày hai. Bạn sẽ nghe ra chỗ mình đã bớt ngắc ngứ.
Hai mươi cụm trong bảy ngày nghe ít. Nhưng đó là hai mươi khối bạn dùng thật mỗi tuần vài chục lần. Nó có giá trị hơn hai trăm từ bạn không bao giờ chạm tới.
Phản xạ là thói quen của cơ miệng và của đường dẫn trong não, không phải kiến thức. Kiến thức thì hiểu một lần là xong. Thói quen thì phải lặp.
Đây là chữ Đều trong Đúng, Đủ, Đều, và cũng là chữ khó nhất. Hằng thấy rất nhiều người làm được Đúng, cố được Đủ trong vài tuần, rồi đứt ở chữ Đều.
Nếu bạn đang ở chỗ hay bỏ giữa chừng, bạn đọc thêm bài Học tiếng Anh giao tiếp để thấy phản xạ nằm ở đoạn nào trong cả lộ trình, thay vì luyện rời rạc.
Là câu bật ra không đi qua bước dịch trong đầu. Không phải nói nhanh.
Ba mắt xích cần nối: sửa lại kho âm cho đúng, chuyển từ học từ rời sang học cụm, và tăng phần đầu ra thay vì chỉ nạp vào.
Luyện ở cấp Cụm, với những cụm bạn dùng thật, và luyện đều. Đó là con đường ngắn nhất Hằng biết.
Là khả năng nghe hiểu và đáp lại mà không cần dịch qua tiếng Việt trong đầu. Nghĩa hiện ra thẳng khi bạn nghe, và câu bật ra thẳng khi bạn nói.
Vì bạn đang có từ rời chứ chưa có cụm. Người bản xứ lấy sẵn cả khối ra dùng, còn bạn phải ráp từng từ mỗi lần nói nên chậm.
Tuỳ gốc phát âm hiện tại và mức độ luyện đều của bạn. Hằng không đưa con số chung, vì người đã có kho âm đúng sẽ nhanh hơn hẳn người phải sửa lại từ đầu.
Không đủ. Nghe là đầu vào, phản xạ hình thành ở đầu ra. Nạp một trăm giờ mà không mở miệng lấy ra thì đường bật ra chưa từng được đi qua.
Sửa phát âm trước. Kho âm sai thì bạn không nhận ra từ khi nghe, còn đang bận giải mã thì không thể có phản xạ. Xem Vì sao nghe tiếng Anh không hiểu.
Nếu bạn đã học rất nhiều mà tới lúc cần vẫn không bật ra được, nhiều khả năng vấn đề nằm ở kho âm và ở chỗ bạn đang học từ rời. Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học được ngay, không phải chờ lịch. Nhìn ra đúng mắt xích đang đứt rồi thì việc luyện của bạn sẽ khác hẳn.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live