Có một cảnh Hằng nghe kể nhiều lần. Mẹ đi hội sách, thấy bộ truyện thiếu nhi tiếng Anh bìa đẹp, mua về, tối mở ra đọc cho con. Đọc nửa trang gặp một từ mẹ không chắc, mẹ dừng lại. Bộ sách đó nằm trên kệ, ba tháng sau vẫn ở nguyên trang cũ.
Cảnh khác cũng phổ biến. Mẹ gặp từ chưa chắc, đọc đại theo cảm giác rồi lướt nhanh sang câu sau. Con lặp lại đúng cái mẹ vừa đọc, rất tự tin. Trong bụng mẹ thoáng lo: liệu mình có vừa dạy con một từ sai không.
Một câu học viên viết cho Hằng chạm đúng nỗi lo này: khi con nghe sai và nói sai thì mình không thể nhận biết và sửa. Câu này không nói riêng cho tivi. Nó nói cho mọi nguồn âm trong nhà, kể cả mẹ.
Trong phương pháp Speakout, việc học tiếng Anh đi theo sáu cấp: Âm, Từ, Cụm, Câu, Đoạn, Bài. Đọc truyện chạm cả sáu cấp cùng lúc, nhưng cấp quan trọng nhất vẫn là cấp Âm. Vì con lặp lại đúng cái mẹ đọc. Âm mẹ đọc lệch, âm con lặp cũng lệch. Con không có nguồn khác để đối chiếu.
Vai của mẹ khi đọc truyện không phải là dạy con. Vai của mẹ là giữ nhịp đọc và làm nguồn mẫu chuẩn. Coach không phải teach. Mẹ không cần giảng nghĩa từng câu, không cần bắt con lặp lại. Mẹ chỉ cần đọc đúng và đọc đều.
Nghĩa là trước khi mở bộ sách mới, mẹ đầu tư một chút vào âm của chính mình. Đầu tư này ngắn hạn mất công, dài hạn đổi lấy ba năm giọng chuẩn của con.
Nhiều mẹ đã bắt đầu ở nhóm ba mươi câu tiếng Anh nói với con mỗi ngày. Đó là cấp Cụm, ngắn, lặp mỗi ngày, mẹ dễ chắc.
Đọc truyện là cấp Đoạn. Một trang có ba đến năm câu nối thành mạch. Đọc đoạn khó hơn ở ba chỗ: mẹ phải giữ nhịp thở đủ cho câu dài, đổi giọng theo nhân vật, và nối các câu bằng ngữ điệu.
Ba mươi câu là chuẩn bị cho miệng, đọc truyện là chuẩn bị cho hơi. Mẹ đã làm chắc ba mươi câu chuyển sang đọc truyện thì đỡ nhiều, nhưng vẫn cần một quy trình riêng.
Bước một, chọn sách theo tuổi con và theo cấp mẹ.
Con hai đến bốn tuổi, sách ảnh, mỗi trang một đến hai câu. Con bốn đến bảy tuổi, sách kể chuyện, mỗi trang ba đến năm câu, có nhân vật. Con bảy đến mười tuổi, sách chương ngắn, có bài học.
Phần chọn theo cấp mẹ có một mẹo Hằng thấy hiệu quả. Mẹ nên chọn cấp thấp hơn tuổi con một bậc để mẹ đủ tự tin đọc. Con chưa cần đọc sách khó, con cần nghe mẹ đọc đều và không ngập ngừng. Ưu tiên sách có audio để mẹ nghe trước.
Bước hai, mẹ tự luyện đọc trước một mình.
Đây là bước nhiều mẹ bỏ, cũng là bước tạo ra khác biệt lớn nhất.
Đọc thầm một lần để hiểu nghĩa cả trang. Đọc to lần hai, gạch chân từ mẹ chưa chắc. Tra bằng chức năng đọc chữ thành tiếng trên điện thoại, nghe đến khi tai mẹ nhận ra âm rõ. Đọc lại to lần ba, có nhịp, có nghỉ.
Chỉ đọc cho con sau khi mẹ đã đọc trước ba lần. Quen tay rồi mỗi trang mất bảy đến mười phút. Đổi lại, khi ngồi cạnh con, mẹ không còn phải đoán chữ nào.
Bước ba, đọc thành đoạn có nhịp.
Đọc chậm hơn tốc độ nói bình thường. Con cần thời gian bắt ý.
Dừng ở dấu câu, không dừng giữa cụm từ. Dừng chỗ nào cũng được để lấy hơi làm câu bị chia lệch nghĩa.
Thay giọng theo nhân vật. Giọng cao cho nhân vật nhỏ, giọng trầm cho nhân vật lớn. Cái này con nhớ hơn từ vựng.
Không sửa con giữa chừng nếu con đọc theo sai. Chờ đến khi đọc xong trang mới nói. Sửa giữa chừng làm con mất mạch.
Đọc lại một câu con thích, không đọc lại cả trang. Chọn câu con thích, đọc lại đúng câu đó, con sẽ lặp theo.
Bước bốn, xử khi con hỏi từ mẹ chưa chắc.
Đây là khoảnh khắc dạy con điều quý nhất, mà không nằm trên trang sách.
Không đọc đại. Con lặp lại đúng cái mẹ nói, một từ đọc sai được lặp mỗi tối trong nửa năm sẽ khó sửa hơn nhiều so với việc mẹ dừng một phút để tra.
Câu mẫu nói với con: mẹ chưa chắc từ này, mình tra cùng nhé. Bật chức năng đọc từ trên điện thoại, cả mẹ và con cùng nghe, cùng lặp ba lần rồi đọc tiếp.
Con thấy mẹ dừng lại và tra, con học được điều không giáo trình nào dạy: thái độ trước cái mình chưa biết. Cái này theo con lâu hơn cả phát âm chuẩn.
Trước khi mở sách cho con, mẹ dành một tuần luyện bốn nhóm âm này. Đây là bốn nhóm người Việt hay lệch nhất và xuất hiện dày trong truyện thiếu nhi.
Một, âm cuối. Tiếng Việt không có phụ âm cuối kiểu này nên mẹ quen bỏ. Các từ như *bit, bat, cat, hit* nếu bỏ âm cuối thì nghe giống nhau. Con lặp theo sẽ bỏ âm cuối suốt tuổi thơ.
Hai, âm /r/ và /l/. Người Việt hay lẫn. Các cặp như *right/light*, *road/load* nếu đọc lẫn thì nghĩa khác nhau. Hai âm này rất dày trong truyện thiếu nhi.
Ba, âm /θ/ và /ð/. Không có trong tiếng Việt. Các từ như *think, this, three, mother* rất dày trong sách kể chuyện. Người Việt hay đổi thành /t/ hoặc /d/ cho gần, con lặp lại y hệt.
Bốn, trọng âm từ nhiều âm tiết. Nhấn đúng chỗ thì người nghe ra từ, nhấn sai thì không. Từ *banana* nhấn ở giữa. Xem thêm ở bài Trọng âm từ trong tiếng anh.
Luyện chắc bốn nhóm này là mẹ đã đóng được phần lớn rủi ro.
Nhiều mẹ mua nhầm ở bước này: sách quá dày, quá nhiều từ mới, mẹ nản ngay tuần đầu.
Cách chọn an toàn: một cuốn có hai mươi đến ba mươi từ vựng lặp lại, ảnh minh hoạ rõ, một câu mỗi trang. Đọc cùng một cuốn năm tối liên tiếp. Con thuộc, mẹ chắc, mới sang cuốn khác. Nếu mẹ chưa quen chọn, bắt đầu từ những bộ phổ thông toàn cầu như Peppa Pig hay Dr. Seuss có sẵn audio chuẩn dễ tìm.
Bẫy hay gặp nhất: mẹ tự dịch sang tiếng Việt sau mỗi câu. Ý mẹ tốt, muốn con hiểu ngay. Nhưng con rất nhanh nhận ra bên tiếng Việt dễ hơn. Sau vài buổi, con chỉ đợi phần tiếng Việt, còn phần tiếng Anh như tiếng nhạc nền.
Cách đúng: đọc thẳng tiếng Anh, dùng tranh và giọng để truyền ý. Con hiểu chậm hơn trong tuần đầu, nhưng con hiểu bằng tiếng Anh. Nếu con hỏi nghĩa, mẹ chỉ vào tranh trước, một câu tiếng Việt ngắn ở cuối là đủ.
Đánh dấu những dòng mẹ trả lời được ngay.
Từ bốn dòng trở lên, mẹ đang đi đúng nhịp. Dưới hai dòng thì tuần này chưa vội mở sách cho con, quay lại bước một trước.
Bắt đầu bằng một cuốn ngắn, một câu mỗi trang, có audio đi kèm, chọn thấp hơn tuổi con một bậc để mẹ đủ tự tin đọc. Đọc cùng một cuốn năm tối liên tiếp trước khi chuyển cuốn mới.
Nên. Mẹ chuẩn bị bằng cách nghe audio trước, gạch chân từ chưa chắc, tra bằng chức năng đọc chữ thành tiếng, đọc trước ba lần một mình rồi mới ngồi cạnh con. Không đọc đại khi gặp từ chưa chắc.
Nói thẳng là mẹ chưa chắc, rủ con tra cùng. Cả hai cùng nghe, cùng lặp ba lần rồi đọc tiếp. Con học được thái độ trước cái mình chưa biết, quý hơn cả một từ đọc đúng.
Chỉ đọc tiếng Anh, dùng tranh và giọng để truyền ý. Dịch song song sau mỗi câu làm con chỉ chờ phần tiếng Việt. Nếu con hỏi nghĩa, chỉ vào tranh trước, một câu tiếng Việt ngắn ở cuối là đủ.
Mười đến mười lăm phút một cuốn ngắn, cùng một cuốn đọc năm tối liên tiếp. Ngắn mà đều quan trọng hơn dài mà thưa.
Nếu mẹ đọc tới đây và nhận ra mình đang định mua thêm một bộ sách mới trong khi cái cần trước là sửa tai của chính mình, Hằng mong mẹ dừng lại một chút. Bộ sách mới không giúp gì nếu người đọc cho con vẫn chưa chắc âm.
Hằng mời mẹ xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không phải chờ lịch. Trong buổi đó mẹ sẽ thấy vì sao bốn nhóm âm ở trên lại quan trọng đến vậy khi mẹ mở một trang sách đọc cho con.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live