Bạn gặp đồng nghiệp mới từ nước ngoài. Người ta cười, chìa tay, nói *So, tell me about yourself*. Bạn đứng hình năm giây, đầu trống rỗng. Cuối cùng nói được ba câu ngắn, xong bí, cười gượng.
Hoặc bạn đi dự tiệc với đồng nghiệp của chồng, của vợ. Có người bắt chuyện, hỏi *What brought you to Perth?*, một câu tưởng dễ. Bạn đáp một câu ngắn rồi im. Người ta chờ. Bạn không biết nói tiếp gì.
Hoặc tệ hơn, bạn phỏng vấn du học. Giám khảo mở đầu *Introduce yourself in two minutes*. Bạn có cả một cuộc đời để kể, mà không biết bắt đầu từ đâu. Ra khỏi phòng, bạn tự trách mình.
Một câu học viên viết cho Hằng, đúng cảm giác này: "bức tường tự tin của em sụp đổ".
Trong phương pháp Speakout, việc học tiếng Anh đi theo sáu cấp: Âm, Từ, Cụm, Câu, Đoạn, Bài. Kể câu chuyện của mình trong 3-5 phút nằm ở cấp Đoạn.
Một đoạn không phải bài diễn văn thuộc lòng. Nó là chuỗi câu ngắn có mạch, đi từ mốc này qua mốc kia. Người bản xứ nói về mình không đọc thuộc, họ có một khung sẵn trong đầu và điền vào khung đó bằng câu ngắn.
Cái bạn cần dựng không phải một bài văn. Bạn cần một khung ba phần, và luyện điền câu vào từng phần. Vốn cụm và câu ngắn bạn đã có. Cái thiếu là cái khung, và thói quen đi qua khung mà không đứng lại.
Nhiều người biết mình sắp có buổi giới thiệu bản thân bằng tiếng Anh liền viết ra giấy, học thuộc, lẩm nhẩm cả tuần. Ngày phỏng vấn, bạn nói được năm câu, quên một chữ. Chữ đó kéo theo cả câu, câu đó kéo theo cả đoạn sau. Bạn đứng im, mắt nhìn xuống, cố nhớ. Người ngồi trước mặt thấy hết.
Bẫy nằm ở cách não lưu thông tin. Học thuộc câu là bạn dùng vùng trí nhớ ngắn hạn, vùng đó cực yếu trước áp lực. Quen một khung là bạn dùng phản xạ, giống đi xe máy quen đường, áp lực không phá được. Đây là lý do người dùng khung luôn nói tự nhiên hơn người thuộc script.
Bốn khung phủ phần lớn tình huống bạn phải kể về mình. Mỗi khung ba mốc, kèm một câu chuyển chắc chắn đúng.
Khung một, giới thiệu bản thân trong công việc. Dùng khi phỏng vấn, gặp đồng nghiệp mới, vào cuộc họp chưa ai biết bạn.
Ba mốc này đủ nói ba tới bốn phút. Bạn không đọc thuộc, bạn đi qua ba mốc.
Khung hai, kể vì sao chọn nghề. Dùng khi ai đó hỏi con đường của bạn tới nghề hiện tại.
Khung này có kịch tính tự nhiên. Có xuất phát, có ngã rẽ, có bây giờ. Người nghe luôn muốn biết ngã rẽ ở đâu.
Khung ba, kể một chuyện đáng nhớ. Dùng khi ai đó hỏi kỷ niệm, hỏi trải nghiệm đã thay đổi bạn.
Kể được một chuyện thật, người nghe sẽ nhớ bạn lâu hơn cả nghề nghiệp của bạn.
Khung bốn, kể lý do đi du lịch hoặc du học. Dùng khi có người hỏi *What brought you to [nơi này]?* hoặc *Why did you choose [đất nước này]?*
Bốn khung, không phải bốn mươi. Luyện chắc bốn khung này là bạn xử lý được phần lớn tình huống phải kể về mình.
Nguyên tắc một, nhớ ba mốc, không nhớ ba mươi câu. Mỗi khung đúng ba mốc. Bạn ghi ba mốc lên đầu ngón tay: một, hai, ba. Nói tự do trong mỗi mốc. Quên câu nào cũng không sao, vì bạn còn mốc.
Nguyên tắc hai, câu chuyển là chỗ dừng an toàn. Giữa chừng quên, đừng cố nhớ. Đi thẳng tới câu chuyển đã học. *So that's a bit about me*. *It's been quite a journey*. Câu chuyển vừa cho bạn chỗ nghỉ, vừa giúp người nghe biết bạn đang chuyển ý.
Nguyên tắc ba, cụ thể thắng chung chung. *I work in marketing* nhạt. *I work on digital campaigns for a footwear brand* có sức nặng. Chi tiết cụ thể làm câu chuyện của bạn khác câu chuyện của người khác. Nói chung chung thì cuộc trò chuyện tắt sau ba câu.
Câu chuyện của bạn có nhiều tên riêng: tên trường, công ty, thành phố, nghề. Đọc tên riêng sai làm người nghe mất hai giây để đoán, và ấn tượng ban đầu về bạn đi theo hai giây đó.
Trước khi kể lần đầu, luyện đọc tên riêng của mình trước gương. Chưa chắc thì tra phiên âm, vẫn không chắc thì hỏi người quen phát âm giúp. Nếu nền âm còn lỏng, đo lại sàn ở bài tự kiểm tra phát âm tiếng Anh trước khi luyện khung.
Một khung không cần một tháng. Năm ngày là đủ đưa nó vào phản xạ, nếu bạn không viết ra giấy.
Ngày một, chọn một khung, ghi âm mình nói sáu mươi giây, không viết trước. Nghe lại, ghi nhận chỗ nào bí. Ngày hai, ghi âm sáu mươi giây lần nữa. Hai lần khác nhau, không cần giống nhau. Đó là dấu hiệu bạn đang dùng phản xạ. Ngày ba, ghi âm hai phút, kéo dài mỗi mốc thêm hai tới ba câu. Ngày bốn, nói với gương, nhìn thẳng vào mắt mình. Ngày năm, nói cho một người biết tiếng Anh nghe thử, nhận một chỗ sửa, không phải mười chỗ.
Cấm viết ra giấy trong cả năm ngày. Viết ra là quay về đường cũ.
Bẫy hay gặp nhất: kể về mình mà chỉ nói về nghề nghiệp. Bằng cấp, chức vụ, số năm kinh nghiệm. Nghe như đọc CV. Câu *tell me about yourself* của người bản xứ không phải xin CV, họ muốn nghe về bạn như một con người: sở thích, gia đình, điều bạn đam mê. Chèn ít nhất một câu như vậy vào giữa hoặc cuối bất kỳ khung nào.
Bẫy thứ hai, kể quá dài, nhồi hết mọi thứ vào một lượt. Ba phút mà mạch, hơn năm phút mà loãng. Đối phương muốn biết thêm sẽ hỏi.
Bẫy thứ ba, học thuộc câu mở đầu rất kỹ, phần sau bỏ ngỏ. Người nghe kỳ vọng cao ở đầu, tới phần hai bạn tụt xuống. Chênh lệch đó gây khó chịu hơn nếu bạn giữ đều từ đầu tới cuối.
Đánh dấu những dòng bạn trả lời được ngay.
Từ bốn dòng trở lên, bạn đã ở đúng đường. Dưới hai dòng thì bạn đang cố thuộc script, và đó là lý do lần nào có người hỏi bạn cũng đứng hình. Kết quả này không nói gì về năng lực của bạn, nó chỉ nói bạn đang chọn nhầm cách chuẩn bị.
Bắt đầu từ khung một, giới thiệu bản thân trong công việc. Đây là khung dùng nhiều nhất, cả trong gặp đồng nghiệp mới, dự tiệc lẫn phỏng vấn. Luyện chắc khung này rồi mở qua khung khác.
Nhanh trong lúc học, chậm và chông chênh khi dùng thật. Quên một chữ giữa chừng là cả đoạn đứng lại. Khung ba mốc cho bạn quyền quên chi tiết mà vẫn giữ mạch.
Một khung, luyện đúng năm ngày như trong bài là qua được. Bốn khung, cần khoảng ba tuần luyện xen kẽ. Tuần nào cũng nói lại một chút là đủ.
Không, nếu chậm mà rõ và có mạch. Người nghe khó chịu là câu bị đứt giữa chừng, không phải tốc độ. Chậm mà tới nơi tới chốn luôn thắng nhanh mà cụt.
Có, luyện song song. Trong lúc dựng khung, để ý các tên riêng có đọc đúng không. Nền âm lỏng thì câu chuyện có mạch mà tên trường của bạn người nghe không ra vẫn kẹt.
Nếu bạn đọc tới đây và nhận ra lâu nay mình cứ tránh những cuộc trò chuyện dài với người nước ngoài, Hằng mong bạn ra khỏi bài này với một ý nghĩ khác: bạn không thiếu tiếng Anh, bạn thiếu một cái khung.
Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không cần chờ lịch. Trong buổi đó Hằng chỉ bạn thấy vì sao bao lâu nay bạn cứ đứng hình mỗi khi có người hỏi *tell me about yourself*.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live