Có một câu người học hay viết cho Hằng, và câu đó nặng hơn vẻ ngoài của nó: em thấy mình thật ngu dốt, chắc em không có khiếu ngoại ngữ.
Câu này thường không phải một nhận xét. Nó là một bản án. Người viết đã tự tuyên rồi, và họ viết cho Hằng chỉ để tìm một chút hy vọng rằng bản án đó sai.
Nên Hằng trả lời thẳng ngay đây: học tiếng anh có cần năng khiếu không, câu trả lời là không cần, ít nhất là với mục tiêu nói ra để người ta hiểu. Và điều làm Hằng bất ngờ sau nhiều năm đứng lớp là chuyện ngược lại: nhóm tự nhận không có năng khiếu lại thường là nhóm dễ đồng hành nhất.
Niềm tin này thường hình thành từ ba nguồn.
Nguồn một, bạn so mình với người đi trước. Trong lớp hồi xưa có bạn nói trôi chảy, phát âm hay, thi điểm cao. Bạn chật vật. Bạn kết luận người ta có gì đó mà mình không có. Nhưng bạn không biết người đó đã tiếp xúc tiếng Anh từ bao giờ, học với ai, được sửa bao nhiêu lần.
Nguồn hai, bạn đã cố nhiều lần và đều thất bại. Sau vài vòng học rồi bỏ, giải thích dễ chấp nhận nhất là mình không có khiếu. Nó đỡ đau hơn là thừa nhận mình chọn sai cách, vì chọn sai cách thì phải làm lại.
Nguồn ba, có ai đó từng nói với bạn như vậy. Một câu nhận xét của người lớn, một tiếng cười của cả lớp khi bạn đọc sai. Câu đó ở lại rất lâu.
Cả ba nguồn đều là cảm giác, không phải bằng chứng.
Khi quan sát những người học tiếng Anh nhanh, Hằng thấy họ thường có một trong mấy thứ sau, và không thứ nào là bẩm sinh.
Họ được tiếp xúc sớm và nhiều, nên tai đã quen với những âm lạ trước khi thói quen tiếng Việt đóng cứng.
Họ được ai đó sửa cho từ đầu, nên không tích luỹ lỗi.
Họ không sợ mở miệng, nên luyện nhiều hơn hẳn người khác trong cùng một khoảng thời gian.
Họ có lý do đủ mạnh nên duy trì được lâu.
Bốn thứ đó đều là hoàn cảnh và thói quen, không phải gen. Và cả bốn đều tạo lại được, chỉ là muộn hơn và tốn công hơn.
Có một thứ đúng là khác nhau giữa người này người kia: khả năng nghe ra sự khác biệt tinh tế giữa hai âm gần giống nhau. Người thính hơn thì tự phát hiện lỗi nhanh hơn. Nhưng đây chính là chỗ mà việc có người nghe và chỉ ra thay cho bạn giải quyết được. Nó không phải rào cản không vượt nổi, nó là lý do người ta cần coach.
Đây là điều Hằng muốn bạn nghe kỹ, vì nó lật ngược điều bạn đang tin.
Trong ba nhóm người học Hằng hay gặp, nhóm khó gỡ nhất không phải nhóm mất gốc. Nhóm khó nhất là nhóm đã dùng tiếng Anh nhiều năm, nói khá trôi, tự tin với vốn của mình, nhưng nền âm lại lệch. Họ phải gỡ nếp cũ trước khi xây, mà gỡ thì đau và lâu.
Nhóm tự nhận không có năng khiếu thường là nhóm học ít, hoặc học mà không đi tới đâu. Nghĩa là họ chưa kịp tích luỹ nhiều lỗi. Họ còn là tờ giấy tương đối trắng.
Với người coach, tờ giấy trắng dễ viết hơn tờ giấy đã viết chằng chịt rồi phải tẩy.
Thêm một điều nữa: người mang mặc cảm thường chịu làm theo hướng dẫn hơn. Họ không có cái tôi phải bảo vệ về trình độ tiếng Anh của mình, nên khi được chỉ sửa thì họ sửa. Đó là một lợi thế rất lớn mà họ không biết mình đang có.
Không phải năng khiếu. Là ba thứ này.
Thiếu một phương pháp đúng thứ tự. Phần lớn người Việt học từ vựng và ngữ pháp trước, phát âm để sau hoặc bỏ luôn. Xây nhà từ nóc thì không đứng được, và người xây tưởng tại mình vụng.
Thiếu người nghe và chỉ đúng chỗ lệch. Cấu tạo lưỡi, môi, hơi thở mỗi người một khác. Cùng một video hướng dẫn, hai người làm ra hai kết quả. Không có ai nhìn miệng bạn thì bạn luyện sai mà tưởng đúng.
Thiếu sự đều đặn đủ dài. Cơ miệng cần lặp mới thành thói quen, giống như tập thể thao. Học dồn rồi nghỉ dài không tạo ra thay đổi, và người học lại nghĩ tại mình kém.
Ba thứ này đều nằm trong tầm tay bạn. Không thứ nào là bẩm sinh.
Hằng không muốn bạn tin lời Hằng. Hằng muốn bạn tự thấy.
Ngày một, chọn ba âm tiếng Anh mà bạn nghĩ mình phát âm sai. Ghi âm giọng mình đọc.
Ngày hai, tra kỹ cách đặt lưỡi và môi cho ba âm đó. Làm chậm trước gương.
Ngày ba tới ngày sáu, mỗi ngày mười phút, mỗi âm lặp mười lần, có ghi âm.
Ngày bảy, nghe lại bản ghi ngày một và bản ghi hôm nay, đặt cạnh nhau.
Nếu sau bảy ngày mà ba âm đó khác đi, thì cái giả thuyết bạn không có năng khiếu đã bị bác bỏ bằng bằng chứng của chính bạn. Ba âm làm được thì bốn mươi mốt âm còn lại cũng làm được, chỉ là cần thêm thời gian.
Bảy ngày, ba âm. Đó là một phép thử rất nhỏ, nhưng nó đủ để gỡ một bản án bạn đã mang nhiều năm.
Không cần. Cái người ta gọi là năng khiếu, nhìn kỹ ra thì là tiếp xúc sớm, được sửa từ đầu, dám mở miệng, và có lý do đủ mạnh để đi lâu.
Nhóm tự nhận không có khiếu thường dễ đồng hành nhất, vì chưa tích luỹ nhiều lỗi và chịu làm theo hướng dẫn.
Thứ bạn thiếu là phương pháp đúng thứ tự, người chỉ đúng chỗ, và sự đều đặn. Cả ba đều tạo được.
Nếu bạn lo mình lớn tuổi, đọc thêm Người lớn học tiếng Anh có khó không. Nếu bạn đang mang cả nỗi sợ bị cười, xem Sợ nói tiếng Anh sai. Còn muốn biết bắt đầu từ đâu, vào bài trụ Mất gốc tiếng Anh bắt đầu từ đâu.
Không cần, với mục tiêu nói ra để người khác hiểu. Cái được gọi là năng khiếu phần lớn là tiếp xúc sớm, được sửa từ đầu và luyện đều, đều là những thứ tạo lại được.
Thường vì thứ tự học chứ không vì năng lực. Học từ vựng và ngữ pháp trước mà bỏ qua phát âm thì càng học càng khó nói, và người học lại nghĩ tại mình vụng.
Người lớn bắt chước âm chậm hơn trẻ con, nhưng hiểu lời giải thích nhanh hơn và có kỷ luật hơn. Đó là đổi chỗ chứ không phải thua thiệt.
Làm phép thử bảy ngày với ba âm trong bài này. Nếu ba âm đó khác đi sau một tuần thì bạn đã có câu trả lời bằng bằng chứng của chính mình.
Đây đúng là chỗ khác nhau giữa người này người kia, nhưng nó không phải rào cản không vượt nổi. Nó là lý do người học phát âm cần có người nghe và chỉ ra thay cho mình.
Nếu bạn đã mang cái nhãn không có năng khiếu nhiều năm, Hằng mong bạn cho mình một cơ hội nữa để kiểm chứng. Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không phải chờ lịch. Rất nhiều người sau buổi đó nhận ra cái họ thiếu chưa bao giờ là năng khiếu.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live