Bạn gõ vào ô tìm kiếm trong hộp thư mấy chữ "xác nhận đăng ký". Kết quả trả về một dãy dài hơn bạn tưởng.
Một khoá phát âm mua mấy năm trước. Một khoá giao tiếp năm ngoái. Một gói bài giảng mua đợt giảm giá, xem được bốn buổi rồi thôi. Một lớp buổi tối bỏ dở vì đổi ca làm.
Bạn đếm được một lúc rồi không đếm nữa.
Tối nay lại có một cái link mới. Người ta viết đúng thứ bạn đang thấy trong người, đọc tới đâu gật tới đó. Bạn kéo xuống tới nút đăng ký, tay để trên chuột, rồi tắt tab đi.
Không phải bạn hết muốn học. Là bạn không chịu nổi ý nghĩ lần này rồi cũng giống mấy lần trước.
Có học viên viết cho Hằng: "hơn cả 100tr cho các khóa học... thật thổ thẹn". Người khác viết gọn hơn: "Đã đóng tiền nhiều lần rồi bỏ".
Bài này Hằng không trả lời bạn có nên học tiếp hay không, câu đó chỉ bạn trả lời được. Hằng đưa bộ câu hỏi để lần sau đỡ mua nhầm. Và nói trước: bộ này áp được cho mọi khoá, kể cả khoá của Hằng.
Mua hớ là trả giá cao cho đúng thứ mình cần. Mua nhầm là trả giá đúng cho thứ mình không thiếu.
Phần lớn người đã học nhiều khoá rơi vào vế thứ hai. Các khoá bạn mua không dở. Người dạy có nghề, học viên khác vẫn ra kết quả. Chỉ là chúng đều đứng ở cùng một chỗ, mà chỗ đó không phải chỗ bạn đang hụt. Nhìn từ ngoài thấy bạn học rất nhiều. Nhìn từ bên trong thì bạn đứng yên.
Học viên hay tả cảm giác đó bằng một câu: "Học trong mù mờ... Đúng như kiểu đi vào rừng". Người khác nói ngắn hơn: "Đã thử nhiều trung tâm, ngàn người dạy nhưng vẫn ấm ức".
Cái ấm ức đó có lý do. Bạn đã trả tiền, đã bỏ giờ, đã cố gắng thật. Chỉ có điều chưa ai ngồi xuống nói cho bạn biết bạn thiếu cái gì, trước khi bán cho bạn cái họ có.
Trong phương pháp Speakout, việc nói được đi theo sáu cấp, mỗi cấp là nguyên liệu của cấp sau.
Âm, cách bạn phát ra từng âm và cách tai bạn phân biệt chúng. Từ, âm ghép thành từ, kèm trọng âm rơi đúng chỗ. Cụm, các từ đi thành khối, bật ra cả khối chứ không ráp từng chữ. Câu, cụm nối thành câu, có ngữ điệu lên xuống. Đoạn, nhiều câu nối nhau, có ý và có mạch. Bài, bạn nói dài, có mở có kết, trước người khác.
Bây giờ nhìn lại thị trường bằng cái thước này.
Đa số khoá được đóng gói ở cấp Từ trở lên, vì từ vựng, mẫu câu, chủ đề giao tiếp thì dễ dựng thành giáo trình, dễ quay video, dễ ra bài tập cho máy chấm. Cấp Âm thì ngược lại: nó đòi ai đó nghe từng người phát ra âm rồi chỉnh riêng cho người ấy, vì lưỡi mỗi người một dài ngắn, hơi mỗi người một mạnh yếu. Tốn người, khó nhân bản, nên ít chỗ làm.
Nếu bạn hụt cấp Âm mà mua khoá đứng ở cấp Câu, chuyện sẽ là: bạn có thêm nhiều mẫu câu, nói ra vẫn không ai hiểu, rồi kết luận do mình kém.
Đây là chỗ sinh ra câu mà Hằng nghe nhiều lần nhất: "tôi nói họ không hiểu, họ nói tôi không hiểu, mặc dù câu tôi nói hoàn toàn đúng ngữ pháp... Tôi rất buồn".
Câu đúng ngữ pháp mà người ta không hiểu, đó là dấu hiệu bạn thiếu ở cấp dưới chứ không phải cấp trên.
Trước khi hỏi một khoá học bất kỳ câu nào, bạn cần biết mình đứng ở đâu. Thiếu bước này thì mọi câu hỏi phía sau đều trôi, vì bạn không có gì để đối chiếu.
Bước này không cần ai chấm hộ. Hằng có một bài tự kiểm khoảng mười lăm phút, chấm theo đúng sáu cấp trên: Tự kiểm tra phát âm tiếng Anh. Làm xong bạn có một câu trả lời gọn, kiểu "tôi hụt ở cấp Âm và cấp Cụm", thay cho cảm giác mơ hồ rằng mình dở. Nếu bạn quay lại sau nhiều năm nghỉ, đọc thêm Học lại tiếng Anh từ đầu.
Ba câu này hỏi trước khi mở bất kỳ trang bán hàng nào. Viết câu trả lời ra giấy, đừng trả lời trong đầu.
Câu một, lần trước tôi dừng lại ở khúc nào, và vì lý do gì?
Không phải "tại tôi lười". Câu trả lời có ích chỉ có mấy dạng: tôi không hiểu bài, tôi hiểu nhưng làm không ra, tôi làm ra nhưng không biết đúng hay sai, hoặc tôi biết cả mà không giữ được nhịp. Bốn dạng cần bốn thứ khác hẳn nhau. Mua sai dạng thì lần này lại dừng đúng chỗ cũ.
Câu hai, tôi đang hụt ở cấp nào trong sáu cấp?
Đây là kết quả bài tự kiểm ở trên. Ghi cụ thể một hoặc hai cấp.
Câu ba, sáu tháng nữa tôi muốn làm được việc gì mà hôm nay chưa làm được?
Viết bằng động từ, bằng cảnh cụ thể. "Tự tin hơn" không dùng được vì không ai kiểm chứng nổi. "Nghe được cuộc họp trực tuyến với đối tác mà không cần nhờ người ngồi cạnh dịch lại" thì dùng được, vì nó đúng hoặc sai rõ ràng.
Năm câu này hỏi thẳng, qua tin nhắn cũng được. Chỗ nào trả lời gọn và cụ thể thì bạn biết họ có nghĩ về chuyện này. Chỗ nào trả lời vòng vo thì đó cũng là một câu trả lời.
Câu bốn, khoá này đứng ở cấp nào trong sáu cấp?
Bạn không cần họ dùng đúng chữ của Hằng, chỉ cần biết họ bắt đầu từ đâu và kết thúc ở đâu. Nếu câu trả lời là "khoá em dạy đủ hết" thì phần lớn nghĩa là chưa đủ sâu ở cấp nào cả.
Câu năm, có ai nghe chính giọng tôi không, bao lâu một lần, và nghe riêng tôi hay nghe cả lớp?
Ba vế trong một câu, đừng bỏ vế nào. Có người nghe mà mỗi tháng một lần thì ba mươi ngày ở giữa bạn tự luyện, luyện sai thì cả tháng đó khắc sâu cái sai. Nghe cả lớp bốn mươi người thì lượt của bạn là mấy chục giây.
Câu sáu, tiến bộ ở đây đo bằng gì, và tôi có tự đo được không?
Đo bằng số buổi đã học là đo sự có mặt, không phải đo tiến bộ. Cái đo được là việc bạn làm được: đọc đúng bao nhiêu cặp từ tối thiểu, mấy âm đã bật đúng khi không cần nghĩ, bản ghi âm tháng này khác tháng trước chỗ nào. Nếu chỉ người bán mới biết bạn tiến hay không, bạn đang phụ thuộc vào lời họ.
Câu bảy, học xong tôi làm được việc gì mà hôm nay chưa làm được?
Yêu cầu họ trả lời bằng động từ. Nếu câu trả lời toàn tính từ, tự tin hơn, thoải mái hơn, tự nhiên hơn, thì bạn vẫn chưa biết mình mua gì.
Câu tám, nếu tôi bận mất hai tuần thì chuyện gì xảy ra?
Câu này ít người hỏi mà lại đúng chỗ bạn hay gãy. Bài giảng còn xem lại được không, có ngưỡng tối thiểu nào cho tuần bận không, quay lại thì vào từ đâu.
Riêng phần khoá online, Hằng viết kỹ hơn ở Học tiếng Anh giao tiếp online có hiệu quả không.
Điểm quan trọng nhất khi dùng bộ tám câu này: bạn không chấm khoá đó tốt hay dở, bạn chấm nó có khớp với chỗ mình đang hụt hay không.
Một khoá rất tốt ở cấp Câu vẫn là lựa chọn sai cho người hụt cấp Âm. Nhiều người có bằng cấp đầy đủ vẫn phải quay về cấp Âm, và đó không phải hạ mình, đó là sửa đúng chỗ. Chuyện này Hằng viết riêng ở Có bằng tiếng Anh nhưng không nói được.
Còn nếu hỏi đủ tám câu mà vẫn chưa rõ mình mua cái gì, thì câu trả lời cho tối nay là chưa. Chưa không phải là không bao giờ. Chưa nghĩa là cần thêm một vòng chẩn đoán trước khi trả tiền.
Một học viên từng viết rằng thứ mình mong là "một chiến lược, phương pháp rõ ràng như tấm bản đồ để nương theo đi đến đích". Bản đồ nào cũng phải có điểm xuất phát. Không ai vẽ được đường đi khi chưa biết bạn đang đứng ở đâu.
Đánh dấu những dòng bạn trả lời được ngay, không cần tra lại.
Từ năm dòng trở lên thì bạn đang mua có mắt. Dưới ba dòng thì khoan đã, chưa phải lúc.
Phần lớn không phải bạn mua hớ, mà là mua nhầm cấp. Sáu khoá cùng đứng ở một chỗ thì sáu lần bạn vẫn thiếu chỗ còn lại.
Nên việc đầu tiên không phải chọn khoá, mà là biết mình hụt ở cấp nào. Chẩn đoán trước, học sau.
Rồi mới hỏi tám câu: ba câu cho mình, năm câu cho người bán. Và nhớ là bạn đang chấm độ khớp, không chấm hay dở.
Thường là do các khoá đó đều đứng ở cùng một cấp, mà cấp bạn đang hụt lại nằm ở chỗ khác. Đa số chương trình được đóng gói từ cấp Từ trở lên vì dễ dựng giáo trình, trong khi nhiều người kẹt ở cấp Âm.
Câu này chỉ bạn trả lời được, và trả lời được sau khi biết mình hụt ở cấp nào. Chưa chẩn đoán mà đã chọn khoá thì khả năng lặp lại lần trước rất cao.
Hỏi khoá đó đứng ở cấp nào, ai nghe giọng bạn và bao lâu một lần, tiến bộ đo bằng gì, học xong bạn làm được việc gì, và chuyện gì xảy ra nếu bạn bận mất hai tuần.
Nếu bài tự kiểm cho thấy bạn hụt ở cấp Âm thì có. Đó là sửa móng chứ không phải học lại từ đầu, và vốn từ vựng, ngữ pháp bạn đã có vẫn nguyên.
Hiểu rằng đó cũng là một câu trả lời. Bạn không cần kết luận họ dở, chỉ cần ghi nhận rằng mình chưa biết mình sẽ mua cái gì, và chưa biết thì chưa nên trả tiền.
Nếu bạn đã chi nhiều lần rồi và giờ mỗi lần thấy một cái link mới là thấy mệt, Hằng nghĩ thứ bạn cần trước tiên không phải một khoá học nữa, mà là một kết quả chẩn đoán cho riêng mình.
Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không phải chờ lịch. Xem xong bạn sẽ biết mình đang hụt ở cấp nào, và bộ tám câu hỏi trên bạn cứ mang đi hỏi mọi nơi, hỏi cả Hằng.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live