Có một câu Hằng nghe từ nhiều người, và lần nào cũng thấy nặng lòng.
Họ nói: em rớt ngay từ vòng phỏng vấn tiếng Anh. Về nhà em ngồi nghĩ lại, câu hỏi em hiểu, ý em có, chuyên môn em vững, mà em không nói ra được. Bức tường tự tin của em sụp đổ.
Điều đau nhất không phải là mất một cơ hội. Là cảm giác mình bị đánh giá thấp hơn con người thật của mình.
Bài này Hằng chỉ cách chuẩn bị khác với cách phổ biến. Không phải học thuộc câu trả lời mẫu, mà làm cho lời của bạn ra được khỏi miệng.
Cách phần lớn người làm: lên mạng tìm hai mươi câu hỏi phỏng vấn thường gặp, viết sẵn câu trả lời, học thuộc.
Có ba chỗ hỏng.
Chỗ thứ nhất, bạn học thuộc bằng mắt. Đến lúc ngồi trước nhà tuyển dụng, tim đập nhanh, bạn phải nhớ lại mặt chữ rồi mới nói. Áp lực làm trí nhớ kém đi, thế là quên giữa chừng, rồi hoảng.
Chỗ thứ hai, câu trả lời thuộc lòng nghe ra ngay. Người phỏng vấn nghe hàng trăm ứng viên. Họ phân biệt được câu nói thật và câu đọc thuộc. Câu thuộc lòng thường mất tự nhiên và không trả lời đúng cái họ vừa hỏi.
Chỗ thứ ba, và chỗ này nặng nhất: bạn có thể nói đúng nguyên câu mà người ta vẫn không hiểu. Câu đúng ngữ pháp, đủ từ, mà âm phát ra lệch nên người nghe phải căng tai. Khi người nghe phải làm việc quá sức để hiểu bạn, ấn tượng của họ về bạn đi xuống, dù nội dung bạn nói rất tốt.
Đây là chỗ Hằng muốn bạn nhìn thẳng. Người ta thường không trượt vì thiếu ý. Người ta trượt vì ý không tới được tai người nghe.
Cách thông thường: nghĩ nội dung trước, phát âm tính sau.
Cách Hằng khuyên: chọn nội dung gọn lại, rồi dồn công sức vào việc nói cho người ta hiểu.
Lý do đơn giản. Nội dung của bạn vốn đã có, vì đó là kinh nghiệm thật của bạn. Cái chưa có là khả năng phát ra thành lời rõ ràng dưới áp lực. Nên phần cần luyện là phần sau.
Cụ thể, thay vì chuẩn bị hai mươi câu trả lời dài, bạn chuẩn bị:
Tổng cộng chưa tới ba phút nội dung. Nhưng ba phút đó bạn làm cho thật kỹ, thật đúng âm, thật quen miệng.
Đây là phần ít ai chuẩn bị mà lại dùng nhiều nhất trong phòng phỏng vấn.
Khi bạn không nghe rõ câu hỏi, khi bạn cần vài giây để nghĩ, khi bạn gặp câu hỏi ngoài dự tính, đa số người Việt sẽ im lặng. Im lặng làm không khí nặng và làm bạn hoảng thêm.
Người có chuẩn bị thì có sẵn cụm để lấp chỗ đó một cách tự nhiên. Xin người ta nhắc lại. Nói rằng đây là câu hỏi hay để bạn có một nhịp thở. Xác nhận lại xem mình hiểu đúng ý câu hỏi chưa.
Năm cụm này ngắn, dễ luyện, và dùng được trong mọi cuộc phỏng vấn. Luyện chúng cho bật ra tự động là bạn đã bớt được phần lớn nỗi sợ bị đứng hình.
Với mỗi câu, mỗi cụm, chạy quy trình này:
Một, viết ra bằng giọng của bạn. Đừng chép câu văn vẻ trên mạng. Câu nào bạn thấy ngượng khi đọc to thì đổi lại cho tự nhiên.
Hai, tra phát âm những từ chính. Chú ý âm cuối và trọng âm, hai chỗ người Việt hụt nhiều nhất. Sai trọng âm thì người nghe không dựng lại được từ, dù bạn đọc đủ âm.
Ba, đọc to, ghi âm, nghe lại. Bắt buộc ghi âm. Lúc nói bạn nghe qua xương sọ nên khác hẳn cái người ngoài nghe.
Bốn, lặp cho tới khi miệng chạy trơn. Mục tiêu là bật ra không cần nghĩ, vì trong phòng phỏng vấn bạn sẽ không còn đầu để nghĩ.
Năm, tập trong điều kiện gần thật. Đứng dậy, nói to như đang nói với người ngồi đối diện. Nói ngồi một chỗ lẩm bẩm rất khác với nói trước mặt người khác.
Hằng nói phần này cho sòng phẳng.
Nếu 44 âm gốc của bạn còn lệch nhiều, luyện từng câu sẽ mệt, vì sửa câu này xong tới câu khác lại sai đúng những âm cũ.
Trường hợp đó, nếu buổi phỏng vấn còn xa, bạn nên lùi lại xử lý phần âm trước. Sửa âm một lần dùng cho mọi câu về sau. Bạn xem khung sáu cấp ở bài trụ Phát âm tiếng Anh: học từ gốc cho người Việt, và phần trọng âm ở Trọng âm từ trong tiếng Anh.
Nếu buổi phỏng vấn đã gần, hãy dồn vào ba phút nội dung ở trên và sửa đúng những âm xuất hiện trong ba phút đó. Hẹp mà chắc.
Ngày một, viết đoạn giới thiệu bản thân bốn mươi giây bằng giọng của bạn.
Ngày hai, tra phát âm, sửa, ghi âm, lặp mười lần.
Ngày ba, viết và luyện ba câu chuyện công việc ngắn.
Ngày bốn, luyện năm cụm xử lý tình huống.
Ngày năm, ghép lại: tự hỏi tự trả lời, ghi âm cả buổi.
Ngày sáu, nhờ một người nghe bạn nói, hoặc đứng trước gương nói to như thật.
Ngày bảy, nghe lại toàn bộ bản ghi, chỉ sửa ba chỗ lệch nhất. Không thêm nội dung mới. Ngày cuối là ngày ổn định, không phải ngày nhồi.
Bạn không cần tiếng Anh hoàn hảo. Bạn cần người ta hiểu bạn và thấy được con người thật của bạn.
Nói chậm hơn một chút, rõ hơn một chút, luôn tốt hơn nói nhanh mà người nghe phải căng tai. Người phỏng vấn không chấm bạn theo tốc độ.
Và nếu có chỗ bạn chưa biết, nói thẳng là chưa có kinh nghiệm phần đó nhưng sẵn sàng học. Câu đó nói rõ ràng còn giá trị hơn một câu vòng vo mà không ai hiểu.
Chuẩn bị gọn: một đoạn giới thiệu bản thân, ba câu chuyện công việc ngắn, và năm cụm xử lý tình huống. Sau đó dồn công sức vào việc nói cho rõ chứ không viết thêm nội dung.
Không nên học thuộc nguyên văn. Câu thuộc lòng dễ quên khi căng thẳng và người phỏng vấn nghe ra ngay. Nên thuộc ý và thuộc cách phát âm, không thuộc từng chữ.
Vài lỗi ngữ pháp nhỏ thường không phải vấn đề lớn. Cái gây ấn tượng xấu hơn nhiều là người nghe phải hỏi lại nhiều lần vì không hiểu bạn nói gì.
Xin họ nhắc lại. Đây là việc bình thường và chuyên nghiệp. Bạn nên luyện sẵn cụm để xin nhắc lại cho tự nhiên, thay vì im lặng.
Tập trung vào ba phút nội dung cốt lõi và sửa đúng những âm xuất hiện trong ba phút đó. Đây không phải lúc học thêm từ vựng mới.
Nếu bạn từng trượt phỏng vấn dù chuyên môn vững, đó không phải vì bạn kém. Đó là vì lời của bạn chưa ra được tới tai người nghe. Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không phải chờ lịch. Hằng sẽ chỉ cho bạn thấy những âm nào đang chặn bạn lại, để lần sau người ta nghe đúng con người bạn.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live