Có một câu học viên nói với Hằng mà Hằng nhớ mãi: "Học mười năm rồi mà em thấy như quay về con số không."
Mười năm. Có người mười lăm năm, tính từ cấp hai tới giờ. Bao nhiêu buổi học thêm, bao nhiêu cuốn sách, bao nhiêu cái app tải về rồi để đó. Vậy mà tới lúc đứng trước một người nước ngoài, miệng vẫn cứng ngắc, đầu vẫn trống trơn.
Nếu bạn thấy mình trong đó, Hằng muốn nói với bạn điều này trước tiên: vấn đề không phải bạn lười, cũng không phải bạn thiếu năng khiếu. Vấn đề là bạn chưa được chỉ đúng chỗ để bắt đầu. Tiếng Anh giao tiếp cho người mới bắt đầu không khó vì bạn dốt, mà khó vì gần như ai cũng bắt đầu sai chỗ.
Bài này Hằng chỉ bạn nên bắt đầu từ đâu, và vì sao đúng thứ tự lại quan trọng hơn cả sự chăm chỉ.
Bạn đã bắt đầu lại bao nhiêu lần rồi? Hăm hở đăng ký một khoá. Được vài tuần thì hào hứng. Rồi mông lung, không biết mình đang tiến hay lùi. Rồi bỏ. Vài tháng sau lại thấy một quảng cáo hay, lại hăm hở đăng ký, rồi lại bỏ.
Cái vòng luẩn quẩn đó Hằng đã thấy hàng nghìn lần. Nó cứ lặp lại không phải vì bạn thiếu ý chí, mà vì mỗi lần bạn đều bắt đầu ở cùng một điểm sai, nên kết quả cũng giống nhau.
Giống như xây nhà trên một cái móng bị lệch. Bạn xây lên vài tầng, thấy nghiêng, đập đi. Xây lại vẫn trên cái móng cũ, lại nghiêng, lại đập. Vấn đề không nằm ở mấy tầng bên trên, mà nằm ở cái móng bạn chưa từng đụng tới. Muốn cắt cái vòng đó, mình phải bắt đầu lại một lần cuối, nhưng lần này đúng chỗ.
Đa số người mới bắt đầu học tiếng Anh giao tiếp bằng cách học thuộc mẫu câu. Câu chào hỏi, câu gọi món, câu hỏi đường. Học thuộc lòng vài chục mẫu, tưởng vậy là nói được.
Nhưng tới lúc mở miệng ra thì người ta không hiểu. Vì bạn đọc mẫu câu đó bằng những cái âm sai. Câu đúng ngữ pháp, thuộc làu làu, mà phát âm lệch thì người nghe vẫn nhíu mày hỏi lại.
Sau này đồng hành cùng hàng ngàn học viên, Hằng khẳng định: giao tiếp không phải là học thuộc mẫu câu, giao tiếp là được người ta hiểu. Mà muốn người ta hiểu thì phải bắt đầu từ cái nhỏ nhất, đó là Âm.
Tiếng Anh có 44 âm, trong khi bảng chữ cái chỉ có 26 chữ. Nhiều âm không hề có trong tiếng Việt, nên mình tự thay bằng một âm gần giống. Mà gần giống nghĩa là sai. Sửa cho chuẩn từng âm rồi mới ghép thành Từ, có Từ rồi mới nối thành Cụm, thành Câu. Đúng thứ tự này:
Âm, rồi Từ, rồi Cụm, rồi Câu, rồi Đoạn, rồi Bài.
Nghe thì chậm, nhưng đây mới là con đường nhanh nhất, vì bạn không phải quay lại đập đi làm lại. Bắt đầu từ mẫu câu là bắt đầu từ tầng ba của ngôi nhà, trong khi cái móng còn chưa có. Hằng có viết kỹ về cái móng phát âm này trong bài Học tiếng Anh giao tiếp: lộ trình cho người Việt.
Đây là chỗ Hằng thấy nhiều người mới phí thời gian nhất.
Học thụ động là ngồi nghe giảng, xem video, đọc sách, gật gù thấy hiểu, rồi thôi. Có một cái tháp mà các viện nghiên cứu giáo dục đã đo: chỉ nghe giảng, bạn nhớ được khoảng 5%. Đọc sách khoảng 10%. Nhưng khi bạn tự thực hành, mở miệng nói ra, con số lên tới 75%. Và khi bạn chỉ lại cho người khác, nó lên 90%.
Nghĩa là bạn có thể xem một trăm video tiếng Anh và vẫn không nói được, vì xem là thụ động. Cái quyết định là bạn mở miệng ra bao nhiêu, chứ không phải bạn nạp vào bao nhiêu.
Học chủ động với người mới bắt đầu rất đơn giản: nghe một âm thì đọc lại ngay, học một từ thì nói to lên, biết một cụm thì đặt câu với nó, rồi tìm dịp dùng nó với người khác. Đừng gom kiến thức để đó chờ "khi nào giỏi rồi mới nói". Nói từ ngày đầu, nói cả khi còn sai, đó mới là học. Với tiếng Anh giao tiếp, không nói ra thì mãi mãi chỉ là biết, chứ chưa bao giờ thành của mình.
Người mới hay nghĩ phải có thật nhiều thời gian mới học được. Rồi chờ tới lúc rảnh. Mà lúc rảnh đó không bao giờ tới.
Sự thật ngược lại. Ba mươi phút mỗi ngày, đều đặn, ăn đứt việc ngồi cày năm tiếng vào cuối tuần rồi cả tuần không đụng tới.
Vì tiếng Anh, nhất là phát âm và phản xạ nói, là chuyện của cơ bắp và thói quen. Miệng, lưỡi, hơi thở của bạn cần lặp lại một động tác đủ nhiều lần thì mới quen. Giống tập thể dục, một ngày tập tám tiếng rồi nghỉ cả tháng thì cơ thể không khoẻ lên được. Ngày nào cũng động vào một chút, cơ thể mới nhớ.
Khởi đầu bạn cần động lực, nhưng về đích bạn cần thói quen. Động lực thì lên xuống thất thường, còn thói quen thì bền. Nên với người mới bắt đầu, việc quan trọng nhất không phải học được bao nhiêu trong một buổi, mà là ngày nào cũng ngồi vào bàn, dù chỉ ba mươi phút.
Muốn nhanh thì phải từ từ. Đi chậm mà đều mới thật sự là đi nhanh.
Điều cuối cùng, và cũng là điều Hằng phải trả giá nhiều năm mới hiểu.
Năm đó Hằng có IELTS 6.5, học tiếng Anh hơn mười năm, vậy mà sang tới Úc mới thấm mình đã đọc sai, nói sai. Hằng phải xây lại từ phát âm với thầy Peter, một giáo viên đã về hưu, mỗi tuần hai buổi suốt hai năm. Thầy ngồi nghe Hằng nói rồi chỉnh từng cái: âm này lưỡi đặt ở đâu, hơi thổi ra sao. Một mình Hằng không bao giờ tự nhận ra những chỗ sai đó, vì tai mình đã quen với cái sai của chính mình rồi.
Người mới bắt đầu càng cần một người định hướng. Không phải người cầm tay chỉ từng chữ, mà người nhìn ra bạn đang ở đâu, chỉ cho bạn bước tiếp theo, nói cho bạn biết khi nào cần đổi cách học, và giữ cho bạn không bỏ cuộc ở khúc mông lung.
Vì cái khó nhất của người mới không phải là thiếu tài liệu. Tài liệu đầy trên mạng. Cái khó là không biết cái nào trước cái nào sau, học một mình thì lạc, tới lúc thấy chưa tiến bộ thì nản rồi bỏ. Một người đi trước, đã dẫn nhiều người qua đúng con đường đó, sẽ giúp bạn tiết kiệm nhiều năm.
Nếu bạn đang mất gốc hẳn, chưa biết mình đứng ở đâu, Hằng có viết riêng một lộ trình trong bài Mất gốc tiếng Anh nên bắt đầu từ đâu.
Tiếng Anh giao tiếp cho người mới bắt đầu nên học cái gì trước? Học phát âm trước, cụ thể là các Âm. Đừng vội học thuộc mẫu câu hay ôm từ vựng. Có nền âm đúng rồi thì mọi thứ xây lên trên mới vững, và người ta mới hiểu bạn khi bạn nói.
Mỗi ngày nên học bao lâu là đủ? Ba mươi phút đều đặn mỗi ngày là đủ cho người mới, và tốt hơn nhiều so với việc dồn nhiều tiếng vào cuối tuần. Điều quan trọng là ngày nào cũng động vào, để miệng và tai thành thói quen.
Người mới có tự học tiếng Anh giao tiếp một mình được không? Bạn tự luyện hằng ngày được, nhưng nên có một người nghe và chỉnh, vì tự nghe mình thường không nhận ra chỗ sai. Một người định hướng còn giúp bạn khỏi lạc đường và khỏi bỏ cuộc ở giai đoạn đầu.
Học nhiều năm mà vẫn không nói được thì có phải bắt đầu lại từ đầu? Không cần bỏ hết. Chỉ cần quay lại sửa cái nền phát âm cho đúng, phần đó lâu nay bạn bỏ trống. Sửa được cái nền thì những gì bạn từng học sẽ dùng được, chứ không mất đi.
Nếu đọc tới đây bạn nhận ra bấy lâu nay mình học chăm mà chưa đúng chỗ, thì tin tốt là chỗ đúng để bắt đầu lúc nào cũng có sẵn, ở bất cứ tuổi nào.
Hằng có làm một tài liệu nhỏ tặng bạn: Lộ trình 12 tuần cho người mới bắt đầu học tiếng Anh giao tiếp, chỉ rõ tuần nào làm gì, bắt đầu từ đâu. Bạn để lại email, Hằng gửi bạn bản PDF.
Và nếu bạn muốn nghe Hằng chỉ cặn kẽ cách xây lại từ cái móng, có một buổi học miễn phí. Bạn đăng ký tại speakout.live, đăng ký xong là vào học ngay.
Bạn đã bắt đầu lại nhiều lần rồi. Lần này hãy làm khác đi, bắt đầu đúng chỗ, và có người đi cùng.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live