Đây là một trong những mong muốn dễ thương nhất mà Hằng hay nghe: được xem phim mà không cần đọc dòng chữ dưới màn hình, được hát theo lời bài hát mà hiểu mình đang hát gì.
Nó dễ thương vì nó rất đời. Không phải để thi, không phải để khoe. Chỉ là muốn thưởng thức trọn vẹn một thứ mình thích.
Rồi bạn lên mạng tìm cách. Bạn gặp lời khuyên quen thuộc: cứ tắt phụ đề đi, ép mình nghe, một thời gian sẽ quen. Bạn làm thử. Được hai tối, bạn không hiểu gì cả, xem phim mà như tra tấn, thế là bật lại phụ đề và thấy mình thất bại thêm một lần.
Hằng nói thẳng: nghe tiếng anh không cần phụ đề là kết quả, không phải phương pháp. Tắt phụ đề khi tai chưa sẵn sàng giống như tháo phao khi chưa biết bơi. Bạn không học được gì, chỉ uống nước.
Bài này chỉ cho bạn lộ trình bốn chặng và cách biết mình đang ở chặng nào.
Có hai lý do.
Lý do thứ nhất, kho âm trong đầu bạn đang lưu bản sai. Khi bạn học từ theo mặt chữ và đọc theo kiểu Việt hoá, não lưu lại bản Việt hoá đó. Người bản xứ phát âm thật, não đối chiếu không thấy khớp nên coi như từ lạ. Bạn tắt phụ đề mà kho âm còn sai thì bạn không nghe ra được, dù nghe cả trăm giờ.
Lý do thứ hai, họ nói dính chứ không nói rời. Các từ trượt vào nhau, phụ âm cuối chạy sang từ sau. Tai bạn đang tìm từng từ riêng, còn thứ phát ra là một dải liền. Bạn nghe ra âm nhưng không cắt được thành từ. Phần này Hằng viết riêng ở bài Nối âm trong tiếng Anh.
Cả hai lý do đều nằm ở phát âm. Đó là lý do Hằng luôn quy về một chỗ: phát âm là móng nhà, và nghe được xây trên chính cái móng đó.
Đây là chỗ hầu hết mọi người đang đứng. Bạn xem để giải trí, mắt bám dòng chữ Việt, tai gần như không làm việc.
Chặng này không sai, nhưng nó không phải luyện nghe. Nó là xem phim. Bạn có thể ở đây mãi mà tai không nhích lên chút nào.
Việc cần làm để rời chặng này: bắt đầu sửa kho âm. Chưa cần đụng tới phim.
Bước chuyển quan trọng nhất, và cũng là chặng có giá trị nhất.
Bạn bật phụ đề tiếng Anh. Tai nghe âm, mắt nhìn chữ, não bắt đầu nối hai thứ lại. Đây chính là lúc bạn phát hiện ra rất nhiều từ mình vẫn đọc sai bao lâu nay. Bạn nhìn chữ *comfortable* rồi nghe cách người ta phát ra, và bạn giật mình.
Mỗi lần giật mình như vậy là một lần kho âm được sửa lại. Đây là lý do chặng này quý.
Đừng vội rời chặng hai. Nhiều người ở đây vài tháng, và đó là thời gian được đầu tư rất tốt.
Bạn xem một đoạn không phụ đề, cố nghe. Rồi bật phụ đề lên xem lại chính đoạn đó, đối chiếu. Rồi tắt đi nghe lần nữa.
Vòng lặp này giống hệt cách luyện nghe chủ động: nghe, ghi nhận chỗ hổng, đối chiếu, nghe lại. Chỉ là bạn làm với thứ mình thích nên đỡ chán.
Ở chặng này bạn sẽ thấy một hiện tượng thú vị: có những câu lúc đầu nghe không ra, nhưng sau khi nhìn chữ một lần thì lần sau nghe rõ mồn một. Đó là kho âm vừa được ghi đè.
Tới đây thì việc bỏ phụ đề tự nhiên diễn ra, không cần ép. Bạn nhận ra mình quên bật phụ đề mà vẫn theo được.
Bạn sẽ không hiểu một trăm phần trăm, và điều đó bình thường. Ngay cả trong tiếng Việt bạn cũng không nghe rõ từng chữ, bạn đoán từ ngữ cảnh. Nghe tốt không có nghĩa bắt được mọi từ, mà là nắm được ý mà không phải dừng lại.
Làm phép thử này với một đoạn ba phút bạn chưa xem.
Nếu tắt phụ đề mà bạn chỉ bắt được vài từ lẻ, bạn đang ở chặng một. Việc của bạn là sửa âm, chưa phải xem phim nhiều hơn.
Nếu bạn bắt được các câu ngắn nhưng mất dấu khi họ nói nhanh, bạn ở chặng hai. Việc của bạn là học nối âm.
Nếu bạn theo được mạch chung nhưng hụt ở những chỗ nói nhanh hoặc từ chuyên ngành, bạn ở chặng ba. Việc của bạn là tăng dần độ khó.
Nếu bạn theo trọn mạch và chỉ hụt vài từ lẻ mà không ảnh hưởng, bạn đã ở chặng bốn.
Ngày một, chọn một đoạn phim hoặc video ba phút bạn thích. Xem với phụ đề tiếng Anh, không phải tiếng Việt.
Ngày hai, xem lại đoạn đó, ghi ra mười từ mà cách người ta phát âm khác với cách bạn vẫn đọc.
Ngày ba, đọc to mười từ đó cho đúng, ghi âm, so lại.
Ngày bốn, xem lại đoạn cũ, tắt phụ đề. Ghi nhận bạn nghe ra thêm bao nhiêu.
Ngày năm, chọn đoạn mới, lặp lại quy trình từ ngày một.
Ngày sáu, quay lại đoạn đầu tiên, tắt phụ đề, xem trọn.
Ngày bảy, không xem gì. Nghe lại các bản ghi âm của mình và ghi ra những âm còn lệch.
Bạn để ý là cả tuần chỉ làm với hai đoạn ngắn. Đó là cố ý. Làm kỹ một đoạn hơn xem lướt mười tập.
Bỏ phụ đề là đích đến, không phải cách đi. Ép tắt sớm chỉ làm bạn nản.
Đi tuần tự bốn chặng: phụ đề Việt, phụ đề Anh, bật tắt xen kẽ, rồi bỏ hẳn. Chặng hai là chặng quý nhất, đừng vội rời.
Và gốc của mọi chặng vẫn là kho âm. Xem Vì sao nghe tiếng Anh không hiểu nếu bạn muốn hiểu sâu chỗ này.
Tuỳ kho âm hiện tại và mức độ luyện đều của bạn. Hằng không đưa một con số chung, vì người đã sửa xong phát âm gốc đi nhanh hơn hẳn người vừa xem vừa để tai chạy nền.
Tiếng Anh, ngay khi bạn có thể. Phụ đề Việt làm mắt bạn đọc thay cho tai nghe. Phụ đề Anh giúp bạn nối âm nghe được với mặt chữ, và phát hiện những từ mình vẫn đọc sai.
Không, nếu kho âm còn sai. Bạn có thể xem hàng trăm giờ mà mỗi lần gặp một từ, não vẫn đối chiếu với bản ghi sai và vẫn không nhận ra.
Không cần một trăm phần trăm. Ngay trong tiếng Việt bạn cũng không nghe rõ từng chữ. Nghe tốt là nắm được ý mà không phải dừng lại giữa chừng.
Chọn thứ bạn thật sự thích và có lời rõ. Phim tài liệu và video hướng dẫn thường dễ hơn phim hành động nhiều tiếng động nền. Quan trọng là bạn quay lại được nhiều lần mà không chán.
Nếu bạn đã xem rất nhiều mà tắt phụ đề vẫn thấy hụt hẫng, đó không phải vì tai bạn kém. Đó là dấu hiệu kho âm cần được sửa. Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học được ngay, không phải chờ lịch. Sửa đúng chỗ rồi thì việc bỏ phụ đề tự tới, bạn không cần ép mình nữa.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live