Có một câu người học hay nhắn cho Hằng: em không có ai để nói cùng, và những lúc chán nản thì không có ai kéo em đi tiếp.
Đây là rào cản thật, không phải cái cớ. Bạn ở một nơi không có người nước ngoài. Bạn đi làm về đã tối, con cái, cơm nước. Bạn không đủ tiền trả cho gia sư bản xứ mỗi tuần. Và bạn đọc ở đâu đó rằng muốn nói được thì phải có môi trường, thế là bạn kết luận mình không có cửa.
Hằng nói thẳng: bạn luyện nói một mình được, và đi được khá xa. Nhưng chỉ khi bạn luyện có vòng lặp, chứ không phải nói lảm nhảm rồi hy vọng.
Bài này chỉ cho bạn vòng lặp đó, và nói rõ luôn chỗ mà tự luyện dừng lại.
Trước khi chỉ cách làm đúng, Hằng nói cái sai phổ biến, vì nó nguy hiểm.
Rất nhiều người luyện nói một mình theo kiểu: mở một chủ đề, tự nói liên tục mười lăm phút mỗi ngày, không ghi âm, không nghe lại, không đối chiếu với ai. Họ tin rằng nói nhiều thì sẽ quen miệng.
Quen miệng thì có. Nhưng quen theo hướng nào mới là vấn đề.
Nếu âm bạn đang phát sai, thì mười lăm phút mỗi ngày là mười lăm phút khắc sâu cái sai. Sau sáu tháng bạn nói trôi chảy hơn thật, nhưng trôi chảy trong cái sai. Và cái sai đã đóng cứng thì gỡ ra tốn công gấp nhiều lần lúc đầu.
Câu Hằng hay nhắc học viên: luyện tập tạo nên sự hoàn hảo, nhưng luyện tập sai thì kết quả sai hoàn toàn.
Cho nên tự luyện phải có một thứ bắt buộc: cơ chế tự kiểm. Không có nó thì càng chăm càng lún.
Đây là cách Hằng khuyên người không có môi trường. Mỗi vòng làm với một đoạn ngắn, khoảng ba mươi giây tới một phút.
Bước một, nói ra. Chọn một đoạn có sẵn lời và có bản đọc mẫu. Đọc to đoạn đó. Không đọc thầm, không đọc trong đầu. Phải bật thành tiếng, vì thứ bạn đang tập là cơ miệng chứ không phải trí nhớ.
Bước hai, ghi âm. Bắt buộc. Đây là bước phần lớn người bỏ qua, và cũng là bước quyết định. Không ghi âm thì bạn không bao giờ nghe được mình đang phát ra cái gì, vì lúc nói bạn nghe qua xương sọ, khác hẳn cái người ngoài nghe.
Bước ba, nghe lại và đối chiếu. Nghe bản ghi của mình, rồi nghe bản mẫu, rồi nghe lại của mình. Ghi ra giấy chỗ khác nhau. Đừng cố nhớ, phải viết ra, vì tai sẽ quên rất nhanh.
Bước bốn, sửa đúng chỗ đã ghi. Chỉ sửa những chỗ đã đánh dấu, không sửa lan man. Đọc lại đoạn đó, ghi âm lại, so lần nữa.
Một vòng như vậy mất khoảng hai mươi phút. Làm đúng một vòng mỗi ngày hơn hẳn nói lảm nhảm một tiếng.
Vòng lặp trên chỉ chạy được nếu bạn tự phát hiện được lỗi. Đây là bốn cách dùng được ngay.
Cách một, cặp từ tối thiểu. Chọn hai từ chỉ khác nhau một âm, đọc liên tiếp, ghi âm. *sheep* và *ship*, *rice* và *lice*, *thin* và *tin*. Nếu hai từ nghe giống hệt nhau thì bạn đang phát chung một âm. Đây là phép thử sắc nhất và không cần ai chấm.
Cách hai, soi gương. Nhiều âm khác nhau ở hình miệng. Nếu bạn đọc cả loạt từ mà miệng không đổi hình thì chắc chắn có âm đang bị gộp.
Cách ba, đặt tay. Tay lên cổ họng để kiểm âm hữu thanh hay vô thanh. Tay trước miệng để kiểm âm có bật hơi hay không. Tay dưới cằm để cảm nhận hàm có hạ xuống không.
Cách bốn, phần mềm chấm phát âm. Có công cụ chấm được âm bạn phát ra. Nó hữu ích, nhưng bạn cần biết giới hạn: nó chỉ chấm được khi bạn đã phát âm đủ rõ để máy nhận ra. Với người sai nặng, máy thường trả về điểm thấp mà không chỉ được sai chỗ nào và sửa thế nào. Nó là cái thước, không phải người sửa.
Hằng phải nói phần này, vì nói thiếu là không sòng phẳng với bạn.
Tự luyện xử lý tốt những âm mà bạn nghe ra được khác biệt. Nó bất lực với những âm mà tai bạn chưa phân biệt nổi. Mà đó lại đúng là nhóm âm gây hại nhất, vì bạn không biết là mình đang sai.
Lý do sâu hơn: cấu tạo mỗi người một khác. Lưỡi dài ngắn khác nhau, độ dày khác nhau, môi khác nhau, hơi mạnh yếu khác nhau. Cùng một hướng dẫn, hai người làm ra hai kết quả. Video và sách chỉ được cách làm chung, không nhìn được miệng bạn đang lệch chỗ nào.
Đây là lý do Hằng luôn nói phát âm cần coach chứ không thể chỉ teach. Coach là người nghe bạn phát ra, nhìn khẩu hình của bạn, rồi chỉnh đúng chi tiết của riêng bạn.
Nên cách dùng đúng của tự luyện là thế này: tự luyện để đi phần lớn quãng đường, và tìm người nghe lại ở những chỗ bạn nghi mà không tự gỡ được. Không phải chọn một trong hai.
Ngày một, chọn một đoạn ba mươi giây có lời và có bản đọc mẫu. Chạy trọn vòng lặp bốn bước một lần.
Ngày hai, vẫn đoạn đó, chạy lại vòng lặp. Tập trung vào ba chỗ lệch nhất bạn đã ghi hôm qua.
Ngày ba, thêm bài tập cặp từ tối thiểu, mười cặp, ghi âm và nghe lại.
Ngày bốn, vẫn đoạn cũ, đọc liền mạch không dừng, ghi âm.
Ngày năm, đổi sang đoạn mới cùng độ khó. Chạy vòng lặp.
Ngày sáu, nghe lại bản ghi ngày một và bản ghi hôm nay, đặt cạnh nhau.
Ngày bảy, không luyện. Nghe lại toàn bộ và ghi ra ba âm bạn vẫn chưa gỡ được. Đây là danh sách bạn cần người nghe giúp.
Cái danh sách ngày bảy đó mới là kết quả quan trọng nhất của tuần. Nó cho bạn biết chính xác mình đang mắc ở đâu, thay vì cảm giác mơ hồ rằng mình dở.
Bạn không cần môi trường bản xứ để bắt đầu. Bạn cần một vòng lặp: nói ra, ghi âm, nghe lại đối chiếu, sửa đúng chỗ.
Bắt buộc phải có cơ chế tự kiểm, nếu không thì càng luyện càng khắc sâu cái sai.
Và biết rõ chỗ tự luyện dừng lại, đó là những âm tai bạn chưa phân biệt được. Chỗ đó cần người nghe.
Nếu bạn muốn xem so sánh đầy đủ giữa ba cách luyện nói, bạn đọc bài trụ Luyện nói tiếng Anh. Còn muốn biết nên bắt đầu từ đâu khi gốc còn yếu, xem Phát âm tiếng Anh: học từ gốc cho người Việt.
Có, nếu bạn luyện theo vòng lặp nói ra, ghi âm, nghe lại đối chiếu, sửa. Nói một mình mà không ghi âm và không đối chiếu thì dễ khắc sâu lỗi cũ hơn là tiến bộ.
Bạn dùng bản đọc mẫu làm người đối chiếu, và dùng bản ghi âm của chính mình làm gương. Phần lớn quãng đường sửa âm đi được theo cách này, chỉ những âm bạn chưa nghe ra khác biệt mới cần người nghe giúp.
Bắt buộc. Lúc nói, bạn nghe giọng mình qua xương sọ nên khác hẳn cái người ngoài nghe. Không ghi âm thì bạn đang sửa dựa trên một bản nghe không có thật.
App là cái thước đo, không phải người sửa. Nó chỉ chấm được khi bạn đã phát âm đủ rõ để máy nhận ra, và thường không chỉ được bạn sai ở đâu và sửa thế nào.
Một vòng lặp đầy đủ khoảng hai mươi phút là đủ, miễn là đều. Đều quan trọng hơn nhiều. Nói lảm nhảm một tiếng không có đối chiếu vẫn kém một vòng hai mươi phút làm kỹ.
Nếu bạn đã tự luyện một thời gian mà vẫn có mấy âm gỡ mãi không ra, đó là dấu hiệu bình thường, không phải bạn kém. Đó là lúc cần một người nghe và chỉ đúng chỗ lệch. Hằng mời bạn xem một buổi học miễn phí tại Speakout.Live. Đăng ký xong vào học ngay, không phải chờ lịch. Biết chính xác mình mắc ở đâu rồi thì tự luyện sẽ chạy nhanh hơn hẳn.
Một buổi học miễn phí. Đăng ký xong là vào học ngay.
Đăng ký tại Speakout.Live